فرهنگ اخلاق صفحه 426

1- 639. وَ فَوْقَ کُلِ ّ ذِی عِلْمٍ عَلِیمٍ » «و برتر از هر صاحب علمی، عالمی است». (سوره یوسف، آیه 76)

که به آن مغرور گشته ایم کفایت می کند؟ این همه غفلت و تا این اندازه غرور برای چیست؟!

به صبر و بردباریت، و به صفات نیکو و سخاوت و تقوایت مغرور گشته ای و نیاز لحظه به لحظه و فقر مطلق خویش را از یاد برده ای! و مگر هیچ کار نیک و هیچ صفت پسندیده ای با ناز و عجب سر سازگاری دارد؟ کو آن خیری که از جانب خدای نباشد؟ و کدام نیکی است که به نیروی خود کسب کرده ای؟! و کو آن عبادتی که جز به مدد توفیق الهی نصیبت گشته است؟

غرض از عبادت نیز - که نمودی از تسلیم در برابر خداست - تنها اظهار بندگی و ابراز مسکنت است و این هرگز با عجب نمی سازد، و با وزش کمترین نسیم ناز بر باد می رود. و مگر عبادت شش هزار ساله شیطان به واسطه لحظه ای تکبّر به همین سرنوشت رقم نخورد؟(1)

به عبادتی که معراج مؤمن و نردبان قرب و کمال است و تو آن را به دعوت نفس و به تحریک شیطان انجام داده ای، می نازی و به وسیله آن در پیشگاه حضرت حقّ عرض اندام می کنی و منّت می گذاری و خود را طلب کار می پنداری در حالی که این ها همه نزد صاحبان معرفت و عارفان باللَّه جز گناهی به حساب نمی آید.

حال بندگان خدا را بنگر که با آن همه عبادت و طاعت، و با آن همه خیرات و مبرّات و با آن همه تلاش و مجاهدت که از توان و اندیشه ما بیرون است، چگونه در برابر خلق خدا بال های تواضع و فروتنی را گشوده، از عظمت حضرت حقّ بیمناک، و از اعمال خویش عذر خواه و شرمسارند!

افضل ممکنات و اقرب بندگان خدا رسول گرامی اسلام صلی الله علیه وآله می فرمایند: