فرهنگ اخلاق صفحه 53

1- 49. فرهنگ تربیت، ص 54

2- 50. غرر الحکم، ج 1، ص 179، ف 8، ح 107

3- 51. همان، ج 2، ص 775، ف 82، ح 16

همچنین فرموده اند:

«مَنْ عَرَفَ نَفْسَهُ فَقَدِ انْتَهی إِلی غایَهِ کُلِ ّ مَعْرِفَهٍ وَ عِلْمٍ».(1)

«هر کس نفس خویش را بشناسد، حقیقتاً به منتهی درجه هر معرفت و علمی رسیده است».

کدام خردمندی است که برای نیل به این هدف گرانمایه، و دستیابی به این مطلوب ارزشمند، از هر آنچه در اختیار دارد مایه نگذاشته، و همه سرمایه های معنوی و مادی خویش را در راه به دست آوردن این فیض عظیم هزینه ننماید؟

کیست که جرعه ای از شربت ناب خردمندی و عقل را نوشیده باشد، و برای بهره بری از این تجارت بی مثال، با تمام دارایی و امکانات خویش پای به عرصه تلاش و مجاهده ننهاده، و شرف و عزّت ابدی را با بهای اندک جاه و مقام، و متاع بی مقدار دنیا خریداری ننماید؟

آدمی برای تحصیل کمترین استفاده مادی، خواب و راحت را بر خود حرام می کند، از وقت و آسایش خویش می گذرد، لذّت شیرین آرمیدن در کنار اهل و عیال و شهر و خانه خویش را نادیده می گیرد، از این شهر به آن دیار، و از این کوی به آن برزن؛ هر آن در برابر این و آن کرنش، هر لحظه از این در به آن آستان خواهش، و هر ساعت از این سوی به آن جانب التماس، تا مگر در برابر این همه محرومیت و آن همه درد و رنج و مشقت، به خیال خام خویش، بهره ای ناقابل و سودی اندک را - که حقیقتاً هم معلوم نیست روزیِ چه کسی باشد و در حلقوم کدام جنبنده ای فرو رود - به چنگ آورد، به این امید که شاید از پرتو آن، گوشه ای از نابسامانی ها و بخشی از تنگناها و گرفتاری ها را که نوعاً عامل اصلی پیدایش آنها نیز خود اوست، گشایشی حاصل گردد.