نقش رسانه ملی در ترویج امانتداری و پرهیز از خیانت ورزی صفحه 8

احکام امانت (ودیعه و عاریه)

اشاره

احکام امانت (ودیعه و عاریه)

زیر فصل ها

1. وجوب رد امانت

2. عدم ضمان

1. وجوب رد امانت

1. وجوب رد امانت

به کمک کتاب و سنت و اجماع وجوب رد امانت ثابت می شود. در قرآن کریم به آیه 58 سوره نساء و در سنت به روایات فراوانی از جمله روایت امام باقر علیه السلام استدلال می شود که می فرماید:

ثَلاثٌ لَم یَجعَل اللهُ عَزَّوجَلَّ لِأَحَدٍ فیهِنَّ رُخصَهٌ، أداءُ الأَمانهِ اِلی البِرِّ و الفاجِرِ وَ الوَفاءُ بِالعَهدِ لِلبِرِّ و الفاجِرِ و بِرُّ الوالِدَینِ بَرَّین کانا او فاجِرَین.(1)

سه چیز است که خداوند عزوجل اجازه ترک آن را به هیچ فردی نداده است. بازگرداندن امانت به صاحب آن خواه نیکوکار باشد، خواه بدکار. وفا به عهد با نیکوکار و بدکار و نیکی به پدر و مادر، خواه نیکوکار باشند، خواه بدکار.

علاوه بر آیات و احادیث فراوان درباره وجوب رد امانت، هیچ اختلاف نظری در بین علما وجود ندارد (اجماع).(2)

2. عدم ضمان

2. عدم ضمان

درصورتی که شخص امین در حفظ امانت کوتاهی و تعدی نکند، ضامن نیست. دلیل قرآنی آن آیه «مَا عَلَی الْمُحْسِنِینَ مِن سَبِیلٍ؛ بر نیکوکاران ایرادی وارد نمی شود.» (توبه:92) است. در سنت نیز به روایت «لَیس عَلَی المُؤتمِن ضِمانٌ؛ ضمانتی بر عهده شخص امین نیست»(3) استناد می شود.

همچنین همه فقها بر ضمان نبودن امانت دار، در صورت کوتاهی نکردن، اتفاق نظر دارند (اجماع).

1- محمدباقر مجلسی، بحار الانوار، ج 71، ص 56.
2- محمدحسن نجفی، جواهر الکلام فی شرح شرائع الاسلام، ج 27، ص 122.
3- حسن نوری طبرسی، مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، ج 14؛ کتاب الودیعه، باب 4، ص 16.