- ترک خصله موجوده بخصله موعوده 2
- اشاره 2
- [مقدمه مؤلف] 2
- جلد 1 2
- خصله بخصله 3
- خصله واحده بخمس خصال 3
- خصله من حب الدین 3
- خصله من الجور 3
- خصله منجیه 4
- خصله هی أفضل الدین 4
- ما جمع شی ء إلی شی ء أفضل من خصله إلی خصله 4
- یثاب الناس أو یعاقبون بخصله 5
- أعلم الناس من جمع خصله إلی خصله 5
- خصله فیها شرف الدنیا و الآخره 5
- حقیقه السعاده واحده و حقیقه الشقاء واحده 5
- شرف المؤمن فی خصله و عزه فی خصله 6
- خصله هی أفضل الجهاد 6
- أشد الأشیاء خصله لا تتقی إلا بترک خصله 6
- خصله من العدل 7
- مفتاح کل شر خصله 7
- التقرب إلی الله عز و جل بخصله 8
- ما بلا الله العباد بشی ء أشد علیهم من خصله 8
- أدنی حق المؤمن علی أخیه خصله 8
- خصله من فعلها رضی بها حکما 8
- ثمره المعروف خصله 8
- خصله تذهب ببهاء المؤمن 9
- خصله تثبت الإیمان فی العبد و خصله تخرجه منه 9
- مضمون لمن عمل خصله أن لا یفتقر 9
- بر لیس فوقه بر و عقوق لیس فوقه عقوق 9
- خصله مکروهه للرجل السری 10
- مروءه أهل البیت علیهم السّلام خصله 10
- خصله من المروءه 10
- خصله یحبها الله و خصله یبغضها عز و جل 10
- خصله من احتملها لم یشکر النعمه 11
- من لم تغضبه خصله لم یشکر خصله 11
- خصله من التواضع 11
- خصله کادت أن تکون کفرا و خصله کادت أن تغلب القدر 11
- إن الله تبارک و تعالی أهدی إلی محمد صلّی الله علیه و آله و إلی أمته هدیه لم یهدها إلی أحد من الأمم 12
- کل ذنب یکفره القتل فی سبیل الله عز و جل إلا خصله فإنها لا یکفرها إلا إحدی ثلاث خصال 12
- خصله أهلکت القرون الأولی 12
- إن الله تبارک و تعالی إذا أحب عبدا نظر إلیه فإذا نظر إلیه أتحفه من ثلاثه بواحده 13
- من أحب أن یکثر خیر بیته فلیفعل خصله عند حضور طعامه 13
- القیامه عرس المتقین 13
- خصله من أجلها لا یحب الموت 13
- خصله هی الزهد فی الدنیا و خصله هی شکر کل نعمه 14
- شرار الناس الذین یکرمون مخافه خصله فیهم 14
- ما شی ء أحق بطول السجن من اللسان 14
- خصله تشبه ضدها 14
- رأس العقل خصله 15
- من أطال أمله ساء عمله 15
- خصله من فعلها آمنه الله عز و جل من فزع یوم القیامه 15
- لا یزال الرجل المسلم یکتب محسنا ما دام ساکتا 15
- کفی بالندم توبه 16
- الوصیه بخصله 16
- أورع الناس و أعبد الناس و أزهد الناس و أشد الناس اجتهادا 16
- من أصاب من الدنیا فوق قوته 16
- خصله نافیه و خصله مثبته 17
- خصله ثقلت علی أهل الدنیا و خصله خفت علیهم 17
- خصله تورث الباسور 18
- خصله تنفع فی أربعه أشیاء 18
- إذا أحب الله عز و جل عبدا ابتلاه بعظیم البلاء 18
- لا حسب إلا بخصله و لا کرم إلا بخصله و لا عمل إلا بخصله و لا عباده إلا بخصله 18
- من بدأ بالکلام قبل السلام فلا تجیبوه 19
- خصله من فعلها أو فعلت له برئ من دین محمد صلّی الله علیه و آله 19
- ما طهرت کف فیها خاتم من حدید 19
- ما بقی من أمثال الأنبیاء إلا کلمه 20
- الصبر علی أعداء النعم 20
- إذا أراد الله تبارک و تعالی بعبد خیرا عجل عقوبته فی الدنیا و إذا أراد به سوءا أخر عقوبته 20
- خلق النبی صلّی الله علیه و آله و علی بن أبی طالب علیهما السّلام من شجره واحده 21
- شکر کل نعمه خصله 21
- الدین هو الحب 21
- المؤمن إذا صافح المؤمن تفرقا عن غیر ذنب 21
- خصله فیها حیاه لأمر حجج الله عز و جل 22
- تسعه أعشار الدین فی خصله 22
- خصله تحیی القلوب 22
- ما خلق الله عز و جل شیئا أقر للعین من خصله 22
- خصله تزید فی الرزق 23
- خصله لا یتحبب بها حمر النعم 23
- من رضی القضاء و من سخطه 23
- خصله من الذنوب التی لا تغفر 24
- خصله تورث النفاق و تعقب الفقر 24
- یغفر لعبد یوم القیامه لیست له حسنه بخصله 24
- أول ما یتحف به المؤمن خصله 24
- رأس کل خطیئه خصله 25
- خصله من فعلها کثر خیر بیته 25
- ما أقبح بالرجل أن یدخل الجنه و هو مهتوک الستر 25
- خصله من فعلها استوجب رحمه الله عز و جل 25
- ما محق الإیمان محق خصله شی ء 26
- فی من ظهرت صحته علی سقمه فیعالج بشی ء فمات 26
- المؤمن مشغول عن خصله 26
- سعد امرؤ لم یمت حتی یری خلفه من بعده 26
- المؤمن أعظم حرمه من الکعبه 27
- الهدیه تذهب بالضغائن 27
- طوبی لعبد نومه 27
- حسب المؤمن من الله نصره أن یری عدوه یعمل بمعاصی الله عز و جل 27
- توضأ رسول الله صلّی الله علیه و آله مره مره 28
- عرفاء أهل الجنه صنف 28
- خصله تدع الرجل فقیرا یوم القیامه 28
- أفضل العباده خصله و أفضل الدین خصله 29
- ترک النبی صلّی الله علیه و آله دعوته لخصله 29
- أحسن الحسن خصله 29
- أفضل ما أعطی المسلم خصله 30
- شی ء هو کثیر و فاعله قلیل 30
- خصله هی نصف الدین 30
- صلاح العبد فی صلاح شی ء من جسده 31
- خلق النبی و علی بن أبی طالب علیهم السّلام من نور واحد 31
- من سره خصلتان فلیستعمل خصله 32
- کان رسول الله صلّی الله علیه و آله یسلم تسلیمه واحده 32
- دخل الرجل الجنه بخصله 32
- معرفه التوحید بخصلتین 33
- غریبتان فاحتملوهما 33
- قال النبی صلّی الله علیه و آله خلتان لا أحب أن یشارکنی فیهما أحد 33
- لا ینقض الوضوء إلا ما خرج من الطرفین 34
- نعمتان مکفورتان 34
- خصلتان کثیر من الناس مفتون فیهما 34
- ما عبد الله عز و جل بشی ء أفضل من الصمت و المشی إلی بیته 35
- للکفر جناحان 35
- یؤمر بالمعروف رجلان 35
- صنفان من هذه الأمه إذا صلحا صلحت الأمه و إذا فسدا فسدت الأمه 36
- قسم الله تبارک و تعالی أهل الأرض قسمین 36
- لا یجد ریح الجنه رجلان 37
- ثواب من عال ابنتین أو أختین أو عمتین أو خالتین 37
- اتقوا الله فی الضعیفین 37
- ما جاء فی ذی وجهین 37
- الناس اثنان واحد أراح و آخر استراح 38
- خصلتان إحداهما تنسی الذنوب و الأخری تقسی القلوب 39
- الشغل بالعظیمتین 39
- الناس اثنان عالم و متعلم 39
- خصلتان أمان من الجذام 39
- لا یکون الرجل فقیها حتی یکون فیه خصلتان 40
- الدنیا کلمتان و درهمان 40
- لا خیر فی العیش إلا لرجلین 40
- لا خیر فی الدنیا إلا لأحد رجلین 41
- العلم علمان 41
- خصلتان عجیبتان أکل رزق الله و ادعاء الربوبیه دون الله عز و جل 41
- «خَصْمانِ اخْتَصَمُوا فِی رَبِّهِمْ» 42
- المرأه یکون لها زوجان من أهل الجنه لأیهما تکون فی الجنه 42
- الأمر بالمعروف و النهی عن المنکر خلقان من خلق الله عز و جل 42
- کان أکثر عباده أبی ذر رحمه الله خصلتین 42
- الجواد علی وجهین 43
- الذهب و الفضه حجران ممسوخان 43
- الدینار و الدرهم مهلکان 43
- التعوذ من خصلتین 44
- للصائم فرحتان 44
- فی الشیعه خصلتان 44
- ما جاء فی التاجرین إذا صدقا و برا و إذا کذبا و خانا 45
- شیئان یروحان بخیر و یغدوان بخیر 45
- فی الجید دعوتان و فی الردی ء دعوتان 46
- بیعان مکروهان 46
- من ناصح الله عز و جل أعطی خصلتین 46
- من کان فیه خصلتان فهو مؤمن حقا 47
- خصلتان من کانتا فیه و إلا فاعزب ثم اعزب ثم اعزب 47
- أمران أیهما سبق إلی المطلقه المسترابه بانت به 47
- السنه سنتان 48
- التقرب إلی الله عز و جل بخصلتین 48
- خصلتان ینفیان الفقر و یزیدان فی العمر و یدفعان عن فاعلهما سبعین میته سوء 48
- لا تصلح الصنیعه إلا عند ذی خصلتین 48
- الناس رجلان 49
- الإخوان صنفان 49
- أمیران و لیسا بأمیرین 49
- خصلتان ذکرهما إبلیس لنوح علیه السّلام 50
- شیئان یفسد الناس بهما صلاتهم 50
- ما من خطوه أحب إلی الله عز و جل من خطوتین و ما من جرعه أحب إلی الله من جرعتین و ما من قطره أحب إلی الله عز و جل من قطرتین 50
- أخوف ما یخاف علی الناس خصلتان 51
- ماءان لم یجیبا نوحا لما دعا المیاه 52
- النهی عن خصلتین 52
- الإیمان قول و عمل 53
- خصلتان من حقیقه الإیمان 53
- منهومان لا یشبعان 53
- المروءه مروءتان 54
- خصلتان مجلبتان للرزق 54
- خصلتان من الجفاء 54
- تجب النفقه علی العیال بین المکروهین 54
- خصلتان بخصلتین 55
- الحیاء علی وجهین 55
- ما یلزم الوالدین من عقوق الولد 55
- قول النبی صلّی الله علیه و آله أنا ابن الذبیحین 55
- شیئان قائمان و شیئان جاریان و شیئان مختلفان و شیئان متباغضان 59
- القتل قتلان و القتال قتالان 60
- ثواب من حج حجتین 60
- قول الحق فی حالین 60
- تحفه الصائم شیئان 61
- خصلتان من فعلهما أحبه الله عز و جل من السماء و أحبه الناس من الأرض 61
- کان لرسول الله صلّی الله علیه و آله خاتمان 61
- تقوم الساعه عند ظهور علامتین 62
- ذنبان أحدهما أشد من الآخر 62
- لا تحل الصدقه لبنی هاشم إلا فی وجهین 62
- خصلتان من فعلهما فهو سفله 62
- أکل الأشنان یورث خصلتین 63
- رجلان لا تنالهما شفاعه النبی صلّی الله علیه و آله 63
- اتخاذ السعد فی الأسنان یورث خصلتین 63
- خلالان یهیجان عرق الجذام 63
- الدنیا و الآخره ککفتی المیزان 64
- مَرَجَ الْبَحْرَیْنِ یَلْتَقِیانِ بَیْنَهُما بَرْزَخٌ لا یَبْغِیانِ 65
- ترک النبی صلّی الله علیه و آله فی أمته أمرین 65
- السؤال عن الثقلین یوم القیامه 65
- اللیل و النهار مطیتان 67
- کان علی الحسن و الحسین علیهما السّلام تعویذان 67
- اثنان أهلکا الناس 68
- رجلان جعل الله عز و جل لکل واحد منهما جناحین یطیر بهما مع الملائکه فی الجنه 68
- قول أمیر المؤمنین علیه السّلام: قطع ظهری رجلان 69
- حرم الحریص خصلتین و لزمته خصلتان 69
- صلاتان لم یترکهما رسول الله صلّی الله علیه و آله 69
- معاداه الرجال لا یخلو صاحبها من خصلتین 72
- صنفان لا نصیب لهما فی الإسلام 72
- خصلتان تورث کل واحده منهما خصلتین 73
- یهرم ابن آدم و یشب منه اثنان 73
- خصلتان یکرههما ابن آدم 74
- کان لرسول الله صلّی الله علیه و آله سکتتان 74
- خصلتان لا یجتمعان فی مسلم 75
- خصلتان لا یجتمعان فی قلب عبد 75
- أمران سر بهما النبی 76
- عله محبه النبی صلّی الله علیه و آله لعقیل بن أبی طالب حبین 76
- لا حسد إلا فی اثنتین 76
- نحل النبی صلّی الله علیه و آله الحسن و الحسین علیهما السّلام خصلتین 77
- أکثر ما یدخل به الأمه النار شیئان و أکثر ما یدخل به الجنه شیئان 78
- لا سمر بعد العشاء الآخره إلا لأحد رجلین 78
- صلاح أول هذه الأمه بخصلتین و هلاک آخرها بخصلتین 79
- لا یجمع الله عز و جل علی عبده خوفین و لا أمنین 79
- ثلاثه یدخلهم الله الجنه بغیر حساب و ثلاثه یدخلهم الله النار بغیر حساب 80
- ثلاثه أشیاء لا یحاسب الله عز و جل علیهما المؤمن 80
- ثلاث خصال من کن فیه أو واحده منهن کان فی ظل عرش الله عز و جل 80
- ثلاثه أقرب الخلق إلی الله عز و جل یوم القیامه 81
- عند وجود ثلاثه أشیاء إجابه الدعاء 81
- ثلاث خصال لا تکون فی المؤمن 82
- لا یکون المؤمن مؤمنا حتی یکون فیه ثلاث خصال 82
- سأل النبی صلّی الله علیه و آله ربه عز و جل ثلاث خصال فأعطاه اثنتین و منعه واحده 83
- ثلاث درجات و ثلاث کفارات و ثلاث موبقات و ثلاث منجیات 83
- ثلاث من کن فیه زوجه الله من الحور العین 85
- ثلاث خصال العبد بینهن 86
- ثلاثه لا ینتصفون من ثلاثه 86
- ثلاثه إن لم تظلمهم ظلموک 86
- ثلاثه حق لهم أن یرحموا 86
- ثلاثه یبغضهم الله عز و جل 87
- ثلاث یحسن فیهن الکذب و ثلاث یقبح فیهن الصدق و ثلاثه مجالستهم تمیت القلب 87
- ثلاث بثلاث 87
- ثلاث خصال خص بها الأنبیاء علیهم السّلام و أولادهم و أتباعهم 88
- علامات الکبر ثلاث 88
- واحده بثلاث 88
- ثلاث خصال فیهن المقت من الله تبارک و تعالی 89
- الهدیه علی ثلاثه وجوه 89
- ثلاث خصال لم یعر منها نبی فمن دونه 89
- أصول الکفر ثلاثه 90
- الدین علی ثلاثه وجوه 90
- ثلاثه لا یسلمون 91
- وجوه الاستئذان ثلاثه 91
- خیر الناس ثلاثه 91
- ثلاث خصال خصله منها تظهر الغنی و خصله تظهر الجمال و خصله تکبت الأعداء 91
- ثلاثه یجلین البصر 92
- ثلاث من سنن المرسلین 92
- الخصال الجمیله ثلاث 92
- لعن رسول الله صلّی الله علیه و آله ثلاثه 93
- رفع القلم عن ثلاثه 93
- السرف فی ثلاث 93
- فی الجنه درجه لا ینالها إلا ثلاثه 93
- حدیث الثلاثه النفر الذین حلفوا باللات و العزی أن یقتلوا رسول الله صلّی الله علیه و آله فنهض إلیهم علی علیه السّلام 94
- فی البر بالإخوان و السعی فی حوائجهم ثلاث خصال 96
- النهی عن التغوط فی ثلاثه مواضع 97
- للمسرف ثلاث علامات 97
- فی استقبال الشمس ثلاث خصال ردیه 97
- النهی عن ارتداف ثلاثه نفر علی الدابه 98
- کل عین باکیه یوم القیامه إلا ثلاث أعین 98
- جمع الخیر کله فی ثلاث خصال 98
- تعلموا من الغراب ثلاث خصال 99
- حق المسافر أن یقیم علیه أصحابه إذا مرض ثلاثا 99
- فی النعل السوداء ثلاث خصال ردیه و فی الصفراء ثلاث خصال محموده 99
- الشؤم فی ثلاثه 100
- الذین نَسُوا ما ذُکِّرُوا بِهِ ثلاثه أصناف 100
- ثلاثه تکون مع ثلاثه 100
- النهی عن مشاوره ثلاثه 101
- ثلاثه فی حرز الله عز و جل إلی أن یفرغ الله من الحساب 101
- من أعطی ثلاثه لم یحرم ثلاثه 101
- خیر آدم علیه السّلام من ثلاث خصال واحده 102
- قسم العقل علی ثلاثه أجزاء 102
- امتحان الشیعه عند ثلاث 103
- الشیعه ثلاث 103
- یعتبر عقل الرجل فی ثلاث 103
- ثلاث خصال من کن فیه فقد استکمل الإیمان 104
- ثلاثه لا یُکَلِّمُهُمُ اللَّهُ عز و جل یَوْمَ الْقِیامَهِ ... وَ لا یَنْظُرُ إِلَیْهِمْ ... وَ لا یُزَکِّیهِمْ وَ لَهُمْ عَذابٌ أَلِیمٌ 106
- الشرکاء فی الظلم ثلاثه 107
- أوحش ما یکون الخلق فی ثلاثه مواطن 107
- الساعی قاتل ثلاثه 107
- ثلاثه یعذبون یوم القیامه 108
- للمؤمن ثلاثه مساکن سجن و حصن و مأوی و للکافر ثلاثه مساکن 108
- أیام الله عز و جل ثلاثه 108
- یأمر بالمعروف و ینهی عن المنکر من کانت فیه ثلاث خصال 109
- ثلاث خصال تبرئ من الکبر 109
- من لم یحب عتره النبی صلّی الله علیه و آله فهو لإحدی ثلاث 110
- کفی بالمرء عیبا أن یکون فیه ثلاث خصال 110
- ثلاثه لا ینجبون 110
- ثلاث قاصمات الظهر 111
- تکلم النار یوم القیامه ثلاثه 111
- أحب الأمور إلی الله ثلاثه 111
- تطول الله عز و جل علی عباده بثلاث 112
- لا سهر إلا فی ثلاث 112
- جمیع شرائع الدین ثلاثه أشیاء 113
- الفتن ثلاث 113
- لو لا ثلاث فی ابن آدم ما طأطأ رأسه شی ء 113
- للمرء المسلم ثلاثه أخلاء 114
- أوحی الله عز و جل إلی النبی صلّی الله علیه و آله فی علی علیه السّلام ثلاث کلمات 115
- الإمامه لا تصلح إلا لرجل فیه ثلاث خصال 116
- الرجال ثلاثه 116
- فیمن حج ثلاث حجج 117
- کان فی قمیص یوسف علیه السّلام ثلاث آیات 118
- الظلم ثلاثه 118
- فیمن حج بثلاثه نفر من المؤمنین 118
- ترجی النجاه لجمیع الأمه إلا لأحد ثلاثه 119
- أشد ساعات ابن آدم ثلاث ساعات 119
- تحل الفروج بثلاثه وجوه 119
- الفرش ثلاثه 120
- لا یظعن الرجل إلا فی ثلاث 120
- لن یعمل ابن آدم عملا أعظم عند الله عز و جل من ثلاثه 120
- العلامات الثلاث 121
- خلق الله عز و جل العبد فی ثلاثه أحوال من أمره 122
- الناس ثلاثه 123
- ثلاث خصال لا عذر فیها لأحد 123
- ثلاث خصال لا یموت صاحبهن حتی یری وبالهن 124
- ما جاء علی ثلاثه فی وصیه النبی صلّی الله علیه و آله لأمیر المؤمنین علیه السّلام 124
- ثلاث بهن یکمل المسلم 124
- یسمت العاطس ثلاثا 126
- ثلاثه یرد علیهم الدعاء بلفظ الجماعه 126
- ثلاث خصال لا یجمعها الله عز و جل لمنافق و لا فاسق 127
- الشرط فی الحیوان ثلاثه أیام للمشتری 127
- ثلاثه من أضیاف الله عز و جل و زواره و فی کنفه 127
- ما ابتلی المؤمن بشی ء أشد علیه من ثلاث خصال یحرمها 128
- لو لا ثلاث لصب الله العذاب علی عباده صبا 128
- ثلاث لم یجعل الله عز و جل لأحد من الناس فیهن رخصه 128
- المؤمن لا تکون سجیته ثلاث [ثلاثا] 129
- ثلاثه ملعونون 129
- کانت الحکماء و الفقهاء إذا کاتب بعضهم بعضا کتبوا بثلاث لیس معهن رابعه 129
- ثلاث خصال لمن یؤخذ منه شی ء من دنیاه قسرا 130
- لله عز و جل جنه لا یدخلها إلا ثلاثه 131
- ثلاث خصال لا تکون فی الشیعه 131
- ثلاث خصال من أشد ما عمل العباد 131
- قول إبلیس لعنه الله ما أعیانی فی ابن آدم فلن یعیینی منه واحده من ثلاث 132
- قول إبلیس لعنه الله لنوح علیه السّلام اذکرنی فی ثلاثه مواطن 132
- المعروف لا یصلح إلا بثلاث خصال 133
- الأیدی ثلاث 133
- ثلاث خصال لا یطیقهن الناس 133
- المعطون ثلاثه 134
- ثلاث خصال مستحبه 134
- لا تصلح المسأله إلا فی ثلاث 135
- لا یکون العبد مشرکا حتی یفعل إحدی ثلاث خصال 136
- ثلاث خصال تطول الله بها عز و جل علی ابن آدم 136
- لم تعط هذه الأمه أقل من ثلاث 137
- لیس فی هذه الأمه ثلاثه أشیاء 137
- جهد البلاء فی ثلاثه 137
- ثلاثه یشترکون فی الأمر بالمعروف و النهی عن المنکر 138
- لا تدخل الملائکه بیتا فیه ثلاثه أشیاء 138
- أعطی الله عز و جل المؤمن ثلاث خصال 138
- یحذر علی الدین ثلاثه 139
- سؤال الدیرانی جعفر بن محمد علیهما السّلام عن ثلاث خصال 139
- ثلاثه لا یتقبل الله لهم بالحفظ 141
- ما عجت الأرض إلی ربها عز و جل کعجیجها من ثلاثه 141
- ثلاثه یستظلون بظل عرش الله عز و جل یوم القیامه 141
- ثلاثه یشکون إلی الله عز و جل 142
- قراء القرآن ثلاثه 142
- لا تشد الرحال إلا إلی ثلاثه مساجد 143
- النبی صلّی الله علیه و آله زعیم بثلاثه بیوت فی الجنه لمن ترک ثلاث خصال 144
- ثلاثه لا تضر 144
- فی الفجل ثلاث خصال 144
- ثلاث من لم تکن فیه فلیس من الله عز و جل و لا من رسوله 145
- لله عز و جل حرمات ثلاث 146
- حقیقه الإیمان ثلاث خصال 146
- الحاج علی ثلاثه وجوه 147
- النهی عن ثلاث خصال 147
- ما یعبأ بمن یؤم البیت إذا لم یکن فیه ثلاث خصال 148
- یکره السواد إلا فی ثلاثه أشیاء 148
- الضیافه ثلاثه أیام 148
- ثلاث لا یغل علیهن قلب امرئ مسلم 149
- قول النبی صلّی الله علیه و آله ثلاث أقسم أنهن حق 150
- لیس یتبع الرجل بعد موته إلا ثلاث خصال 151
- لا یسکن الله عز و جل جنته ثلاثه أصناف 151
- أعطی المؤمن ثلاث خصال 152
- الآباء ثلاثه 152
- أحق الناس بتمنی ثلاثه أشیاء ثلاثه نفر 152
- الأمور ثلاثه 153
- السراق ثلاثه 153
- الملائکه علی ثلاثه أصناف 153
- ثلاثه لا یصلی خلفهم 154
- الجن علی ثلاثه أجزاء و الإنس علی ثلاثه أجزاء 154
- ثلاثه لا یؤکلن فیسمن و ثلاثه یؤکلن فیهزلن 155
- جمیع أحکام المسلمین تجری علی ثلاثه أوجه 155
- ثلاثه مقرون بها ثلاثه 156
- أول من سوهم علیه ثلاثه 156
- ثلاثه یشفعون إلی الله عز و جل فیشفعون 156
- السفرجل فیه ثلاث خصال 157
- فی البصل ثلاث خصال 157
- لا رقی إلا فی ثلاثه 158
- یکره النفخ فی ثلاثه أشیاء 158
- ثلاث خصال من کن فیه فهو فی جهنم 158
- ثلاث خصال من علامات الفقه 158
- من سعاده المرء أن یکون له ثلاثه أشیاء 159
- من کسب مالا من غیر حله سلط الله علیه ثلاثه أشیاء 159
- ثلاثه للمؤمن فیهن راحه 159
- صیام السنه ثلاثه أیام من کل شهر 160
- ثلاثه لا یستجاب لهم دعوه 160
- لهو المؤمن فی ثلاثه أشیاء 161
- من اجتمعت له ثلاث خصال فکأنما حیزت له الدنیا 161
- ضرب النبی صلّی الله علیه و آله فی الخندق بالمعول ثلاث مرات و کبر ثلاث مرات 162
- مَنْ کانَ یُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَ الْیَوْمِ الْآخِرِ فلا یفعل ثلاثه أشیاء 163
- أحب الأعمال إلی الله عز و جل ثلاثه 163
- أشد ما یتخوف علی أمتی ثلاثه أشیاء 163
- التخوف علی الأمه من ثلاث خصال 164
- حبب إلی النبی صلّی الله علیه و آله من الدنیا ثلاث 165
- کان الصادق علیه السّلام لا یخلو من إحدی ثلاث خصال 167
- ینتفع زائر الرضا علیه السّلام فی ثلاث مواطن 167
وَ جَحَدَ الْحُقُوقَ فِی مَالِهِ وَ قَتَّرَ عَلَی نَفْسِهِ وَ عِیَالِهِ مَخَافَهَ إِقْتَارِ رِزْقٍ وَ سُوءِ یَقِینٍ (1) بِالْخَلَفِ مِنَ اللَّهِ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی فِی الْعَاجِلِ وَ الْآجِلِ فَبِئْسَ الْعَبْدُ هَذَا یَا بُنَیَّ.
*ترجمه کمره ای: (خدای عز و جل در سه حال بجای بنده کارهای او را انجام میدهد)
امام اول فرمود در ضمن پندهائی که لقمان بپسرش میداد این بود که باو گفت ای پسر جانم کسی که عقیده اش در موضوع روزی ناقص و ایمانش سست است از اینجا عبرت گیرد که خدای تبارک و تعالی در سه حالت بجای او کارش را انجام داده و روزی او را رسانیده با اینکه در هیچ کدام از این حالات قدرت کسب و چاره ای نداشته و بداند که خدای تبارک و تعالی در حالت چهارم نیز محققا او را روزی میدهد اول این حالات در رحم مادر است که او را در جای محکمی محفوظ از سرما و گرما روزی داده سپس او را از آن جا بیرون آورده و از شیر مادر روزی او را روان کرده همان شیر مادر کفایت او را میکند و او را میپروراند و نیرومند میکند بی آنکه تاب و توانی داشته باشد، سپس از شیر بریده شود و از کسب پدر و مادرش روزی او را حواله کرده و باندازه ای دل آنها را بر او مهربان و پر محبت نموده که در مقام او بی اختیارند و در بسیاری از احوال او را بر خود مقدم میدارند و چون بزرگ و خردمند گردید و برای خود دست بکسب زد کارش بر او دشوار آید و بخداوند بدگمان شود و حقوق الهی را در مال خود انکار کند و بر خود و عیال خود تنگ گیرد از ترس کم آمدن روزی و از بدگمانی بخدا و سستی عقیده و ایمان باینکه خدا در دنیا و آخرت باو عوض میدهد ای پسر جان این گونه بنده بنده ایست.
**ترجمه مدرس گیلانی: (خدا در سه حال به جای بنده کارهای وی را پایان می رساند)
جناب علی علیه السّلام گفته: «میان پندهایی که لقمان به فرزند خود می گفته این است که به او می گفته: «ای فرزند آنکه باورش در باره روزی ناقص و کوشش سست باشد از این جا پند گیرد که خدای بزرگ در سه حال به جای او کارش را ساخته و روزی وی را رسانده در حالی که در هیچ یک از احوال توانایی جستجوی و چاره یی نداشته البته خدا در حالت چهارم نیز او را فراموش نمی کند و روزی او را می دهد.
نخستین این احوال در زهدان مادر بود که وی را در جایگاهی استوار نگاهداری از سردی و گرمی کرد و رزق داد بعدا او را از آنجا بیرون آورد و از شیر مادر روزی داد تا آنکه توانا و برومند گردید.
بعدا از شیر گرفته شد و از دست رنج پدر و مادر او را روزی داده و دل ایشان را بر وی مهربان گردانید چنان که در کارها و خوراک و پوشاک او را بر خویشتن برتر دارند. و چون بالیده و خردمند گردید برای زندگی و ارتزاق پی کار رود و چون در تلاش کوتاهی کند به خدای خویش در روزی رسانیدن بد گمان گردد و از بیم تنگی روزی و در آمد بر خود و همسر خویش تنگ گیرد چنین بنده یی بد بنده یی باشد».
***ترجمه فهری زنجانی: (خدای عز و جل بنده را در سه حال مختلف آفرید)
امیر المؤمنین علیه السّلام فرمود: از جمله پندهائی که لقمان بر فرزندش میداد این بود: که گفتش جان فرزند آنکه در باره روزی پایه یقینش کوتاه و ایمانش ضعیف است باید قیاس کند که خدای تبارک و تعالی او را در سه حال مختلف آفرید و در همه روزیش را داد در صورتی که بهیچ یک از آن حالات نه کسبی داشت و نه راه چاره ای و مسلما خداوند در حالت چهارم نیز روزیش خواهد بخشید اولین حال شکم، مادر بود که خدایش در آن جایگاه محکم و محفوظ از گرما و سرما روزی رساند سپس از آن جایگاه بیرونش آورد و روزی او را از رهگذر شیر مادر که غذای کافی و پرورش ده و نیرو بخش بود تأمین نمود بی آنکه بنده تاب و توانی به چنین کار داشته باشد سپس از شیر بازش گرفت و روزیش را از کسب پدر و مادرش تأمین فرمود و آن چنان دل پدر و مادر را نسبت باو مهربان و کانون محبت کرد که در این زمینه بی اختیار بودند تا آن حد که غالبا فرزند را بر خودشان مقدم میداشتند همین که بزرگ شد و عاقل شد و مشغول کسب گردید عرصه کار بر او تنگ شد و بخدا گمانهای بد برد و حقوق الهی را که در مالش بود انکار نمود و بر خود و عیال خود تنگ گرفت که مبادا روزیش کم شود و یا خداوند از وعده هائی که در دنیا و آخرت باو داده است مخالفت ورزد پسر جانم چه بد بنده ای است این چنین بنده.
****ترجمه جعفری: (خداوند بنده اش را در سه حالت از سوی خودش سامان می دهد)
حمّاد بن عیسی از امام صادق علیه السّلام نقل می کند که امیر المؤمنین علیه السّلام فرمود: در موعظه های لقمان به پسرش آمده است که گفت: فرزندم! باید کسی که یقین او اندک و نیّت او در طلب روزی ضعیف است، عبرت بگیرد، همانا خداوند او را در سه حالت از سوی خود سامان داده و روزیش را عطا فرموده، در حالی که در هیچ یک از آن حالت ها او نه کسبی و نه چاره ای داشت و خداوند او را در حالت چهارم نیز روزی می دهد، اما اولین حالت هنگامی بود که او در شکم مادر بود و خداوند او را در این قرارگاه آرام که گرما و سرما اذیتش نمی کرد روزی می داد، سپس او را از آنجا بیرون آورد و از شیر مادر برای او روزی قرار داد که او را کفایت می کرد و پرورش می داد و در امان بود بدون آنکه تاب و توانی داشته باشد، آنگاه او را از شیر باز کرد و برای او از کسب و کار پدر و مادرش روزی قرار داد و دل های آنان به او با محبت و مهربان بود به گونه ای که نمی توانستند جز این را انجام دهند، تا جایی که آنها در بسیاری از موارد او را از خودشان مقدم می داشتند، تا اینکه وقتی بزرگ و خردمند شد و برای خود کسبی فراهم کرد، کارش بر او تنگ شد و در باره پروردگارش گمان ها کرد و حقوق الهی را در مال خودش انکار نمود و بر خود و خانواده اش تنگ گرفت و این از ترس تنگ شدن روزی و به سبب نداشتن یقین کافی به اینکه خداوند در دنیا و آخرت به او عوض خواهد داد، صورت گرفت، پس چه بد بنده ای است این بنده، فرزندم.
------
الناس ثلاثه
«115»- حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ الصَّفَّارُ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ الْوَشَّاءِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ عَائِذٍ عَنْ أَبِی خَدِیجَهَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السّلام قَالَ: النَّاسُ یَغْدُونَ عَلَی ثَلَاثَهٍ عَالِمٍ وَ مُتَعَلِّمٍ وَ غُثَاءٍ فَنَحْنُ الْعُلَمَاءُ وَ شِیعَتُنَا الْمُتَعَلِّمُونَ وَ سَائِرُ النَّاسِ غُثَاءٌ. (2).
*ترجمه کمره ای: (مردم سه دسته اند)
امام ششم فرمود، مردم سه دسته شمرده شوند عالم و طالب علم و هر دم بیل ما عالم هستیم و شیعیان ما طالبان علم و مردم دیگر هر دم بیل،
شرح: دسته سوم را بلفظ غثاء تعبیر کرده و آن در لغت گیاهان خشکی است که در بیابان ریخته و باد و سیل آنها را بهر طرف میبرد و مقصود از آن مردم عوام و بی بصیرت در دینست که از هر پیشوای جوری طرفداری و پیروی میکنند برای زندگانی چند روزه دنیا.
**ترجمه مدرس گیلانی: (مردم سه گروه اند)
امام صادق گفته: «مردم سه گروه اند: دانا، دانش جوی و بی بندوبار، ما دانا هستیم و پیروان ما دانش جویان دانش، و دیگران بی بندوبار. »
***ترجمه فهری زنجانی: (مردم سه دسته اند)
امام صادق علیه السّلام فرمود: مردم روزگار بر سه دسته اند دانشمند و دانش جو و افراد بی خاصیت، دانشمندان مائیم و دانشجویان شیعیان ما و مردم بی خاصیت بقیه مردم.
****ترجمه جعفری: (مردم سه طایفه اند)
ابو خدیجه از امام صادق علیه السّلام نقل می کند که فرمود: مردم سه دسته به شمار می آیند: عالم و جوینده علم و خس و خاشاک، پس ما عالمان هستیم و شیعیان ما جویندگان علم هستند و بقیه مردم خس و خاشاکند.
------
«116»- حَدَّثَنَا أَبِی رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ حَدَّثَنَا سَعْدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ سَلَمَهَ بْنِ الْخَطَّابِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَیْفٍ (3) عَنْ صَالِحِ بْنِ عُقْبَهَ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ علیهما السّلام قَالَ: النَّاسُ ثَلَاثَهٌ عَرَبِیٌّ وَ مَوْلًی وَ عِلْجٌ فَأَمَّا الْعَرَبُ فَنَحْنُ وَ أَمَّا الْمَوْلَی فَمَنْ وَالانَا وَ أَمَّا الْعِلْجُ فَمَنْ تَبَرَّأَ مِنَّا وَ نَاصَبَنَا.
*ترجمه کمره ای:
امام هفتم فرمود مردم سه دسته اند عرب و مولی علج، عرب ما هستیم، دوستان ما مولی هستند و کسانی که از ما بیزارند و با ما دشمن علجند.
شرح: عرب از نژاد سامی است و نسب شناسان گویند از اولاد یعرب بن قحطان می باشند و بعضی گویند عربهای عدنانی که ساکنان حجازند از اولاد اسماعیل بن ابراهیم و عربهای قحطانی که ساکنان یمن بوده اند از اولاد یعرب بن قحطانند، در قرآن مجید مسلمانان به چهار عنوان نامبرده شده اند.
اول عربی چنانچه در سوره اعراف در وصف پیغمبر فرموده الَّذِینَ یَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِیَّ الْأُمِّیَ العربی آن چنان کسانی که پیروی کنند پیغمبر امی عربی را دوم و سوم مهاجر و انصار، چنانچه در سوره توبه فرماید:
وَ السَّابِقُونَ الْأَوَّلُونَ مِنَ الْمُهاجِرِینَ وَ الْأَنْصارِ. چهارم اعراب چنانچه در همین سوره فرماید وَ مِمَّنْ حَوْلَکُمْ مِنَ الْأَعْرابِ مُنافِقُونَ یعنی از کسانی که در حوزه شما هستند بعضی از اعرابند که منافقند وصف عربی و مهاجر یعنی اشخاصی که برای ملازمت پیغمبر از مکه و وطن خود بمدینه کوچ کردند و انصار یعنی عربهای مدینه که مسلمان شدند و پیغمبر را یاری کردند دلالت بر مدح دارد و وصف اعرابی معنی بیابان نشین و ایلی میدهد و نشانه نادانی و بی تربیتی است و بعد از پیغمبر که فتوحات اسلامی در خارج عربستان پیشرفت کرد و ملتهای دیگر هم زیر پرچم اسلام در آمدند دو عنوان دیگر در زبان مسلمانان رواج پیدا کرد مولی و علج مولی تازه مسلمان عجمی نژاد بود که باید خود را وابسته بیک قبیله عربی معرفی کند تا در درجه دوم مسلمانی از حقوق اجتماعی اسلام بهره مند گردد و علج را که در لغت گوره خر فربه و تنومند است در کفار عجم استعمال کردند از باب اهانت و پستی، چون عمر دفتر حقوق را منظم کرد قبائل و افراد عرب را یکان یکان ثبت کرد تازه مسلمانان غیر عرب هم هر کدام خود را وابسته و مولای یک قبیله ای معرفی کردند و این لفظ که معنی آزاد شده دارد دلیل بر این بود که اینها مسلمان درجه دوم وزیر دستان عربها هستند که باید از قبل آنها از حقوق اجتماعی و امور زندگانی بهره مند شوند و سایر افراد غیر عرب که مسلمان و وابسته قبیله عربی نبودند علج نامیده میشدند.
این القاب از نظر نژادی و تشکیلات حقوقی و اجتماعی دولتهای جائر و جبار بنی امیه و بنی عباس بسیار و متداول شده بود از این جهت امام متعرض شرح آن شده و روی اساس عدالت و مذهب آنها را تفسیر کرده فرموده مسلمانان اصلی که سمت پیشوائی و امامت دارند ما هستیم و مسلمانان درجه دوم که ببرکت ما از اسلام بهره مند شدند دوستان و پیروان ما هستند و سائر مردم از هر نژاد و دارای هر مقامی باشند علج یعنی گوره خر فربه میباشند.
**ترجمه مدرس گیلانی:
امام موسی ابن جعفر گفته: «مردمان سه گروه اند: تازی، مولی و علج، ما تازی هستیم، دوستان ما موالی یعنی دوستان ما و آنان که از ما بی زاری می جویند علج اند. یعنی پست و فرومایه اند.»
***ترجمه فهری زنجانی:
امام موسی بن جعفر علیه السّلام فرمود: مردم سه دسته اند: نژاد عربی اصیل، و غلام و حیوان اما عرب ما هستیم و غلام و برده، کسی که ما را دوست بدارد و درازگوش، آنکه از ما بیزار باشد و با ما دشمنی کند.
شرح: مسلمانان صدر اول اسلام که از بیت المال استفاده میکردند همه عرب بودند و پس از توسعه اسلام افرادی از غیر عرب که در میان مسلمانان بودند موالی نامیده میشدند چون می بایست خود را بیکی از قبایل عرب وابسته معرفی کند و تحت الحمایه او باشند و بهمین جهت مولی نامیده می شدند که بمعنی آزاد شده است و افراد غیر عرب را که مسلمان هم نبودند علج میگفتند علج در لغت بمعنای گور- خر فربه است و نیز بمعنای گبر عجمی که دین ندارد (منتهی الارب).
و شاید در معنای دوم از باب توهین استعمال شده باشد و بهر حال این طبقه بندی در تشکیلات حکومت بنی امیه و بنی عباس بود شاید روایت بر مبنای اصل دین و تقوی نظر باین طبقه بندی داشته و میفرماید مسلمانان طبقه اول مائیم و طبقه دوم دوستان مایند از هر نژاد که باشند چه عرب و چه عجم و طبقه سوم: (علج) دشمنان ما و ناصبی ها هستند از هر نژاد که باشند چه عرب و چه عجم إِنَّ أَکْرَمَکُمْ عِنْدَ اللَّهِ أَتْقاکُمْ.
****ترجمه جعفری:
صالح بن عقبه از امام موسی بن جعفر علیه السّلام نقل می کند که فرمود: مردم سه دسته اند: عرب و موالی (نومسلمانان از نژاد دیگر) و گورخران. ما عرب هستیم و موالی کسانی است که ما را دوست دارند و گورخران آنهایی هستند که از ما بیزاری می جویند و به ما بد می گویند.
------
«117»- حَدَّثَنَا أَبِی رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ حَدَّثَنَا سَعْدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْبَرْقِیِّ عَنْ أَبِیهِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَبِی أَیُّوبَ الْخَزَّازِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ وَ غَیْرِهِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السّلام قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلّی الله علیه و آله اغْدُ عَالِماً أَوْ مُتَعَلِّماً أَوْ أَحِبَّ الْعُلَمَاءَ وَ لَا تَکُنْ رَابِعاً فَتَهْلِکَ بِبُغْضِهِمْ.
*ترجمه کمره ای:
رسول خدا فرمود یا عالم باش، یا طالب علم، یا دوست علماء قسم چهارمی نباش که بواسطه دشمنی آن ها هلاک شوی.
**ترجمه مدرس گیلانی:
پیامبر اکرم گفته:
«یا دانا باش یا دانشجوی یا دوستار دانایان، گروه چهارم مباش که به سبب دشمنی آنان نابود گردی».
***ترجمه فهری زنجانی:
رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: بروزگار یا دانشمند باش یا دانشجو و یا دوستدار دانشمندان و چهارمین قسم مباش که دشمنی دانشمندان باعث نابودی است.
****ترجمه جعفری:
محمد بن مسلم و دیگران از امام صادق علیه السّلام نقل می کنند که فرمود: پیامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود: یا عالم و یا طالب علم باش و یا علما را دوست بدار و چهارمی مباش، که به سبب دشمنی با آن سه گروه هلاک شوی.
------
ثلاث خصال لا عذر فیها لأحد
«118»- حَدَّثَنَا أَبِی رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ حَدَّثَنِی عَلِیُّ بْنُ مُوسَی بْنِ جَعْفَرِ بْنِ أَبِی جَعْفَرٍ الْکُمَیْدَانِیُّ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُصْعَبٍ الْهَمْدَانِیِّ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السّلام یَقُولُ ثَلَاثَهٌ لَا عُذْرَ لِأَحَدٍ فِیهَا أَدَاءُ
1- فی بعض النسخ «سوء ظنّ و یقین» و الخلف البدل و العوض.
2- الغثاء بشد الثاء المثلثه و تخفیفها: الزبد و البالی من ورق الشجر المخالط زبد السیل.
3- فی بعض النسخ «بن یوسف».