مکارم اخلاق در صحیفه سجادیه صفحه 174

در چین قدیم، رسم چنین بود که هرگاه شخص دچار غضب می شود فوراً ظرف آبی به دست او می دادند و او مجبور بود که آن را قطره قطره سر بکشد و با این عمل تشنجات روحی آن مرد که در حال اشتعال بود فروکش کرده پس از سرکشیدن آخرین جرعه بر اعصاب خود مسلط می شد.(1)

«کظم»(2) در لغت، به معنای بستن سر مشکی است که از آب پر شده باشد و به کنایه، در مورد کسانی که از خشم و غضب خودداری می نماید به کار می رود. «غیظ» به معنای شدت غضب و حالت برافروختگی و هیجان فوق العاده روحی است که پس از مشاهده ناملایمات به انسان دست می دهد.(3)

شجاع جوانمرد کسی است که آتش غضب خود را به حلم و بردباری خاموش می کند و حلم وی بر غضب وی غالب می گردد و در حال شدت غضب نیز از جای در نمی رود و حرکات ناهنجار از او بروز نمی کند و در آن حال عمل و تمیز را به کار می اندازد.(4)

حلم آرامش نفس است به طوری که غضب به آسانی آدمی را حرکت ندهد و ناملایمات او را بزودی آشفته و مضطرب نسازد و حلم ضد حقیقی غضب است، زیرا مانع از پدید آمدن غضب یا هیجان آن است؛ و کظم غیظ (فرو بردن خشم) نیز غضب را ضعیف و دفع می کند و از این جهت ضد آن است.(5)

به نظر می رسد که حلم ضد حقیقی غضب است(6) ، چرا که این صفت در آدمی باعث می شود که اساساً غضب و خشم نکوهیده در آدمی بوجود نیاید، حال آن که

1- (1) عبدالمجید رشیدپور، پیش گیری از خشم، مکتب اسلام، 7 (اسفند 42)، صص 35-36.
2- (2) منصور خاکسار، فرهنگ صحیفه سجادیه، ص 333.
3- (3) ناصر مکارم شیرازی، و همکاری جمعی از نویسندگان. تفسیر نمونه، ج 3، ص 97.
4- (4) احمدابن محمدابن مسکویه، تهذیب الاخلاق و تطهیرالاعراق، ترجمه حاجیه خانم امین، ص 334.
5- (5) مولی مهدی نراقی، جامع السعادات، ترجمه سید جلال الدین مجتبوی، ج 1، ص 360.
6- (6) شخصی به خواجه نصیرالدین طوسی نامه ای نوشت و او را کلب بن الکلب خطاب نمود. خواجه در جوابش