9. اصل عزّت نفس
اشاره
قرآن کریم می فرمایند:
(یَقُولُونَ لَئِنْ رَجَعْنا إِلَی الْمَدِینَهِ لَیُخْرِجَنَّ الْأَعَزُّ مِنْهَا الْأَذَلَّ وَ لِلّهِ الْعِزَّهُ وَ لِرَسُولِهِ وَ لِلْمُؤْمِنِینَ وَ لکِنَّ الْمُنافِقِینَ لا یَعْلَمُونَ) ؛
«می گویند: اگر به مدینه برگردیم، قطعاً آنکه عزّتمندتر است آن زبون تر را از آنجا بیرون خواهد کرد و [لی] عزّت از آنِ خدا و از آنِ پیامبر او و از آنِ مؤمنان است لیکن این دورویان (منافقان) نمی دانند».(1)
همچنین می فرمایند:
(مَنْ کانَ یُرِیدُ الْعِزَّهَ فَلِلّهِ الْعِزَّهُ جَمِیعاً إِلَیْهِ...) ؛
«هر کس سربلندی می خواهد، سربلندی یکسره از آنِ خداست...».(2)
پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم می فرمایند:
«... و بالاترین بی نیازی عزّت نفس است، و بهترین توشه تقواست...».(3)
از امام حسن علیه السلام سؤال شد مردانگی چیست؟ فرمود: «حفظ دین، حفظ عزّت نفس، نرم رفتاری...».(4)
در جایی هم فرمودند: «عزّت نفس, مترادف مناعت طبع است».(5)
در اخلاق اسلامی، محور وآن چیزی که حجم اخلاقی به دور آن می گردد یا آن نقطه ای از روح انسان که اسلام برای احیای اخلاق انسانی و اینکه انسان را به سوی اخلاق سوق بدهد، تأکید می ورزد «کرامت و عزّت نفس» است.(6)
1- (1) منافقین، آیه 8.
2- (2) فاطر، آیه 10.
3- (3) حسن بن ابی الحسن دیلمی، ارشاد القلوب، ترجمه علی سلگی نهاوندی، ج 1، ص 193.
4- (4) حسن ابن شعبه حرانی، تحف العقول، ترجمه صادق حسن زاده، ص 390.
5- (5) فرهنگ اصطلاحات اخلاقی، ص 175.
6- (6) ر. ک: مجموعه آثار شهید مطهری، ج 22، ص 396.