مکارم اخلاق در صحیفه سجادیه صفحه 317

یا رسول الله؟ فرمود: «به سبب سستی و سکوتشان در برابر معاصی خدا».(1)

در یکی از اخبار نبوی آمده است: «هرگاه امت من در امر به معروف و نهی از منکر سستی و کوتاهی کنند به خدا اعلان جنگ داده اند».(2)

همچنانکه قبلاً ذکر شد اجرای امر به معروف و نهی از منکر موجب وحدت و اتحاد مسملین و ترک آن، موجب تفرقه و انحطاط مسلمین خواهد شد.

در قرآن کریم سرنوشت اقوامی که امر به معروف و نهی از منکر می کردند و اقوامی که از امر به معروف و نهی از منکر دست برداشته بودند آمده است، که یکی از عوامل انحطاط تمدن ها را ترک امر به معروف و نهی از منکر معرفی کرده است.(3)

اگر امتی امر به معروف و نهی از منکر نداشته باشند، براساس آموزه های دینی، حاکمان پست بر آنها مسلط خواهند شد و همچنین دعاهای آنان مستجاب نمی گردد.(4)

عوامل تعالی و انحطاط تمدن ها

هر مکتب اجتماعی علی القاعده در باره علل تعالی و انحطاط اجتماع ها نظر می دهد. از طرفی طرز اظهار نظر هر مکتب به این بستگی دارد که چه چیزهایی را عامل اساسی ترقی و انحطاط می داند و این خود بیانگر این جهت است که با چه دیدی به جامعه و تاریخ و جنبش های تکاملی و سیرهای نزولی می نگرد.

قرآن کریم، ضمن بیان قصص و حکایات، عوامل موثر در اعتلا و انحطاط جوامع را چنین برمی شمارد:

الف) عدالت و بی عدالتی؛(5)

1- (1) جامع السعادات، ترجمه سید جلال الدین مجتبوی، ج 2، ص 313.
2- (2) همان، ص 315.
3- (3) برنامه زندگی، صص 164-166.
4- (4) همان، صص 152 و 166.
5- (5) قصص، آیه 4.