- سخن ما 1
- اشاره 8
- اخلاق اجتماعی 16
- اخلاق اجتماعی در مغرب زمین 17
- اشاره 17
- 1. اخلاق توصیفی 18
- 2. فرا اخلاق 18
- 3. اخلاق هنجاری 18
- زندگی امام سجاد علیه السلام 22
- دوران اجتماعی - سیاسی امام سجاد علیه السلام 27
- صحیفه سجادیه 36
- صلوات در صحیفه 43
- اشاره 43
- 1. جنبه اعتقادی 47
- 2. جنبه سیاسی 48
- 3. جنبه روانی 50
- 4. جنبه تربیتی 51
- اشاره 54
- اصل مسئولیت در برابر خانواده 56
- اصل مسئولیت خانواده در صحیفه سجادیه 58
- اشاره 58
- الف) زن و مرد 61
- ب) فرزندان 66
- مسئولیت های والدین نسبت به فرزندان 66
- اشاره 66
- اشاره 68
- تربیت فرزندان 68
- اشاره 69
- 1. خداجویی 69
- 2. کمال جویی 70
- 3. میل به جاودانگی 71
- 4. خوف و رجا 72
- 5. اختیار 76
- 6. غفلت 77
- 7. حبّ ذات 78
- 8. دنیاخواهی برای عبادت 79
- 1. اصل کنترل و هدایت 80
- اشاره 80
- 2. اصل تقوا 81
- 4. اصل زهد 84
- 5. اصل بازگشت یا تغییر رفتار 85
- 6. اصل عزّت 86
- 7. اصل توکل 87
- ج) روش های تربیتی در صحیفه سجادیه 88
- اشاره 88
- 2. روش تفضل (نه استحقاق بنده) 90
- 3. روش تبشیر 91
- 4. روش نیکی در برابر بدی 92
- 5. روش تأخیر در کیفر 93
- 6. روش موعظه 94
- 8. روش شناساندن حمد و ستایش 95
- 7. روش یادآوری نعمت 95
- 9. روش ابراز توانایی ها 96
- 10. روش حسن ظن 96
- 11. روش عذر پذیری 97
- 12. روش عیب پوشی 98
- 13. روش رفق و مدارا 99
- 14. روش کم شمردن خوبی ها و زیاد شمردن بدی ها 101
- اشاره 104
- 1. هدف غایی 104
- شناخت خدا 107
- 2. اهداف واسطه ای 107
- ایمان به خدا 109
- پرهیزکاری 111
- پرورش روح عبادت (بندگی و شکرگزاری) 112
- گرایش های ویژه انسان 113
- گرایش های مشترک میان انسان و حیوان 117
- روابط خانوادگی 120
- روابط اجتماعی 123
- روابط سیاسی 124
- سخن آخر 125
- روابط اقتصادی 125
- الف) اخلاق والدین نسبت به فرزندان 128
- ب) آموزش اخلاق و عقیده درست و مهارت های لازم 128
- ج) پرورش فرزندان نیک 129
- ه -) رعایت عدالت در بین فرزندان 130
- د) معرفی الگوهای صحیح 130
- اشاره 131
- 1. کمک به والدین 134
- 4. اطاعت از والدین 136
- 5. محبّت به والدین 137
- 8. دوری از عاق والدین 140
- 9. فرا گرفتن حقوق والدین 141
- 11. عدم سوء ظن وبدگمانی نسبت به زحمات والدین 142
- 12. طلب مغفرت برای والدین 143
- اشاره 144
- خویشاوندان در صحیفه سجادیه 147
- 1. دوستی و مودّت در بین خویشاوندان 147
- 2. خوش رفتاری با یکدیگر 148
- 3. یاری کردن یکدیگر 149
- 4. نیکی به خویشان 149
- 5. بخشش فراوان بدون منت 150
- 6 - همسایگان و دوستان 153
- نحوه سخن گفتن 156
- اشاره 156
- الف) مراء و جدال 159
- ب) دشنام و بدزبانی 164
- ج) چاپلوسی 167
- اشاره 171
- 1. اصل فرو خوردن خشم 171
- فرو خوردن خشم در صحیفه سجادیه 175
- 2. اصل صداقت 180
- اشاره 180
- صدق در صحیفه سجادیه 184
- آداب معاشرت 186
- اشاره 189
- احترام به انسانیت در صحیفه سجادیه 192
- 4. اصل تواضع 196
- اشاره 196
- تفاوت تذلّل و تواضع 199
- تواضع و فروتنی در صحیفه سجادیه 202
- اشاره 212
- 5. اصل خوش خلقی 212
- خوش خلقی در صحیفه سجادیه 215
- 6. اصل عفو و بخشش 219
- اشاره 219
- عفو و بخشش در صحیفه سجادیه 223
- اشاره 230
- 7. اصل رفق و مدارا 230
- رفق و مدارا در صحیفه سجادیه 235
- اشاره 241
- 8. اصل وفای به عهد 241
- وفای به عهد در صحیفه سجادیه 246
- اشاره 250
- عزّت نفس در صحیفه سجادیه 254
- اشاره 264
- اشاره 267
- 1. اصل دوست داشتن مردم 267
- دوست داشتن مردم در صحیفه سجادیه 273
- اشاره 286
- اصلاح فی مابین در صحیفه سجادیه 288
- اشاره 290
- 3. اصل خیر خواهی 290
- خیرخواهی در صحیفه سجادیه 293
- اشاره 300
- 4. اصل مقابله سیئه با حسنه 300
- مقابله بدی به نیکی در صحیفه سجادیه 303
- امر به معروف و نهی از منکر 306
- 5. اصل نظارت اجتماعی 307
- اشاره 307
- نصیحت و امر به معروف و نهی از منکر 312
- شرایط امر به معروف و نهی از منکر 313
- مراتب امر به معروف و نهی از منکر 314
- آفات ترک امر به معروف و نهی از منکر 316
- عوامل تعالی و انحطاط تمدن ها 317
- نظارت اجتماعی (امر به معروف و نهی از منکر) در صحیفه سجادیه 321
- 6. اصل مسئولیت پذیری 325
- اشاره 325
- مسئولیت پذیری در صحیفه سجادیه 328
- اشاره 330
- تفاوت ظلم و جور 334
- اشاره 334
- 1. اصل عدالت و انصاف 336
- اشاره 336
- عدالت و انصاف در صحیفه سجادیه 342
- اشاره 354
- 2. اصل مواسات و مساوات 354
- مساوات یا مواسات 356
- مساوات و عدالت 357
- مساوات و مواسات در صحیفه سجادیه 358
- اشاره 363
- 3. اصل اعانت به مظلوم 363
- یاری نمودن مظلوم در صحیفه سجادیه 365
- مباحث مالی و اقتصادی 369
- اشاره 369
- اشاره 371
- 1. اصل تعاون 371
- تعاون در صحیفه سجادیه 376
- اشاره 383
- 2. اصل عدم پذیرش سلطه کافران 383
- عدم پذیرش سلطه کافران در صحیفه سجادیه 388
- 3. اصل ادای امانت 395
- اشاره 395
- 4. اصل حرکت به نفع دیگران 403
- اشاره 403
- حرکت به نفع دیگران در صحیفه سجادیه 407
و مرا پشتیبان ستمگران قرار مده و بر نابود کردن (ابطال احکام) کتاب خود (قرآن مجید) یار و کمک ایشان قرار مده؛ و از جایی که نمی دانم نگهبانی ام کن نگهبانی که به آن (از هر گناهی) نگهداری ام نمایی؛ و درهای توبه و آمرزش و مهربانی و روزی فراخت را بر من بگشای (مرا به توبه موفق و شایسته ی آمرزش و مهربانی و روزی فراخ خود گردان) زیرا من از روی آورندگان به درگاه توام؛ و نعمت دادنت را درباره من کامل نما (مرا در بهشت داخل فرما) زیرا تو بهترین نعمت دهندگانی.
امام علیه السلام در این عبارت یکی از اقسام ستمگران را معرفی می نماید؛ یعنی کسانی که با دین و حکم خدا که همان قرآن است، مقابله می نمایند و از خداوند می خواهد که او را کمک دهنده به آنها قرار ندهد. بنابراین به نحو التزام می توان فهمید که آن حضرت از خداوند می خواهد که او را یاری کننده به ستمدیدگان قرار دهد.
مباحث مالی و اقتصادی
اشاره
بخش دیگری از اخلاق اسلامی بر محور امور مالی شکل می گیرد. این بخش از یک سو، با مسائل حقوقی ارتباط دارد و از سوی دیگر، با مسائل اقتصادی، همچنین با مسائل سیاسی و بین المللی هم بی ارتباط نیست.(1)
هر چند در این نوشتار فقط به ارزش اخلاقی آنان توجه شده است.
علامه طباطبایی رحمه الله می فرمایند:
چیزی که جامعه انسانی را براساس خود قوام می بخشد و پایدار می سازد امور اقتصادی جامعه است که خداوند آن را مایه قوام و برپایی اجتماع قرار داده است....(2)
1- (1) اخلاق در قرآن، ج 3، ص 285.
2- (2) المیزان، ترجمه سید محمد باقر موسوی همدانی، ج 4، ص 501.