مکارم اخلاق در صحیفه سجادیه صفحه 370

کسانی که به منظور اطاعت از دستور شرع مقدس و برای تأمین معاش از پی مال می روند و خود را به گناه آلوده نمی کنند و همچنین فرزندان خود را خوب تربیت می کنند از پاداش الهی بهره مند هستند. ولی کسانی که حرص و طمع و ثروت اندوزی چشمانشان را بسته و فقط به کسب مال، چه از راه حلال و چه از راه حرام اقدام می نمایند و در نتیجه انسان بودن خود را از یاد می برند و به تعالی معنوی و کمال روحانی خویش ستم می کنند، اینان کسانی هستند که عزّت و شرافت خود را پایمال می کنند.(1)

در واقع، روزی حلال، انسان را به سعادت می رساند چون روزی حرام قلب انسان را از تیرگی و پلیدی پر می کند و مانع رسیدن نور هدایت در درون قلب می شود. وقتی انسان به حقوق دیگران تجاوز کرد دیگر احسان و نیکی و فضایل اخلاقی را از دست می دهد و کم کم پلیدی به سراغ او می آید و از تقرب خدا باز می ماند.(2)

نخستین ارزش منفی، در زمینه امور مالی، تجاوز به اموال دیگران است... حرمت تجاوز به مال دیگران، یکی از محکم ترین اصول اخلاقی در همه جوامع بشری بوده و از نوع قضایای بدیهی است.(3)

مال و آنچه جدای از حقیقت روح آدمی است، کمال انسان نیست؛ بلکه وسیله رفع نیازهای طبیعی است و چون تهیه وسایل آن بدون رنج نیست، نوعی از کشش درونی و لذّت تملک در نهاد طبیعی انسان - و نه فطری وی - ذخیر شده است تا به بها و بهانه آن، رنج تحصیل مال تحمل شود. اینکه مال را بیش از جنبه ابزاری بودنش دوست داشته باشیم یا بیش از نیازمان در جمع آن بکوشیم،

1- (1) معصومه شرف الدین الموسوی، اصول تربیتی و اخلاقی در صحیفه کامله سجادیه (پایان نامه کارشناسی ارشد رشته فلسفه و کلام اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه قم، 1386)، ص 238.
2- (2) همان، ص 240.
3- (3) اخلاق در قرآن، ج 3، صص 286 و 288.