- سخن مترجم 1
- تشبیه و اهمیت بررسی آن 5
- مقدّمه مصححان 5
- معنای اصطلاحی آن 7
- معنای لغوی تشبیه 7
- کتابهای تالیف شده در موضوع تشبیه 8
- اسم و لقب 9
- شرح حال ابن ناقیا 9
- ولادت 10
- اعتقاد او به آراء پیشینیان 12
- مفاخرت و عداوت میان او و ابن شبل 13
- تاریخ وفات وی 14
- اشاره 15
- شعر او 15
- نمونه هایی از شعر ابن ناقیا 16
- امّا کتابهای ابن ناقیا: 20
- اشاره 30
- تاثیر قرآن کریم در بلاغت عربی و تدوین کتاب هایی در مجازات قرآن و حدیث 30
- الجمان فی تشبیهات القرآن نخستین کتاب درباره تشبیهات قرآن کریم 33
- مقدّمه مؤلف 40
- تشبیه در سوره بقره 42
- تشبیه در سوره آل عمران 56
- تشبیه در سوره انعام 60
- تشبیه در سوره اعراف 77
- تشبیه در سوره یونس 90
- تشبیه در سوره رعد 116
- تشبیه در سوره ابراهیم 119
- تشبیه در سوره نحل 128
- تشبیه در سوره کهف 133
- تشبیه در سوره انبیاء 145
- تشبیه در سوره حجّ 148
- تشبیه در سوره نور 153
- تشبیه در سوره نمل 165
- تشبیه در سوره عنکبوت 171
- تشبیه در سوره احزاب 174
- تشبیه در سوره سبأ 176
- تشبیه در سوره یس 185
- تشبیه در سوره صافّات 229
- تشبیه در سوره فصّلت 235
- تشبیه در سوره محمّد (ص) 241
- تشبیه در سوره فتح 254
- تشبیه در سوره الذاریات 275
- تشبیه در سوره إقتربت 279
- تشبیه در سوره الرحمن 291
- تشبیه در سوره واقعه 300
- تشبیه در سوره حشر 310
- تشبیه در سوره صفّ 313
- تشبیه در سوره جمعه 321
- تشبیه در سوره منافقین 323
- تشبیه در سوره ن 325
- تشبیه در سوره سأل سائل 329
- تشبیه در سوره مدّثّر 333
- تشبیه در سوره انسان 340
- تشبیه در سوره مرسلات 348
- تشبیه در سوره فیل 356
- ملحقات 361
- اشاره 361
- ترجمه احادیث و روایات و امثال و عبارتهای عربی منقول در مقدّمه مصححان و متن الجمان 383
- ترجمه اشعار در مقدّمه مصححان 399
- ترجمه اشعار متن 406
- ترجمه اشعار و عبارتهای عربی در پاورقیها 506
- منابع و مآخذ تصحیح الجمان 510
- منابع و مآخذ ترجمه الجمان 519
- فهرست الفبایی قافیه های اشعار منقول در متن «الجمان فی تشبیهات القرآن» 523
- فهرست نامهای اشخاص و فرقه ها و قبیله های مذکور در کتاب «الجمان فی تشبیهات القرآن» 548
- فهرست الفبایی مکانها و بناهای تاریخی مذکور در «الجمان فی تشبیهات القرآن» 568
- فهرست نامهای ستارگان و اصطلاحات نجومی مذکور در «الجمان فی تشبیهات القرآن» 571
که خدای آدم را از بهشت بیرون نراند مگر به آن سبب که ابن الشّبل در پشت او بوده است) آنگاه گفت: نزد او برو، و برای او بخوان:
9 فکونک فی الظّهر من آدم بشؤمک أهبطه اذ عصی
10 و لو کان آدم ذا خبره بانّک من نسله لاختصی
و به او گفته شد: (مگر تو نزد شیخ ابن الشّبل درس نخوانده ای؟) گفت: (بلی، و گرنه این کودنی را از کجا به دست می آورم!) آن سخن به گوش ابن الشبل رسید، پس گفت:
11 ما شئت إنّ الحلم رأیی و شأنی الخیر إن حاولت شرّا
12 فانت اقلّ ان تلقی بذمّ مجاهره و أن تغتاب سرا
(1) و شاید این گونه رفتارش با آموزگاران و استادانش، خشم را ضدّ او بر انگیخت، و به آن خصلتهایی که پیشینیان یاد کردند موصوف شد.
تاریخ وفات وی
وفات وی، شب یکشنبه چهارم ماه محرّم سال چهارصد و هشتاد و پنج (485 ه./ 1092 م) رخ داد، و در باب الشّام بغداد به خاک سپرده شد.
ابو الحسن علی بن محمّد بن احمد الدهان امام جماعت مسجد (معروف به) جامع المنصور گفت: (بر شیخ ابو القاسم بن ناقیا، پس از وفاتش وارد شدم تا او را غسل دهم، دست چپش را بسته یافتم، پس کوشیدم تا آن را گشودم، در آن نوشته ای بود که برخی از (کلمات) آن بر روی برخی دیگر نوشته شده بود، پس تأمّل کردم تا آن را خواندم، و دریافتم که در آن نوشته شده است:
13 نزلت بجار لا یخیّب ضیفه ارجّی نجاتی من عذاب جهنّم
14 و إنّی علی خوفی من اللّه واثق بإنعامه و اللّه أکرم منعم
(2)7.
1- - الوافی بالوفیات، برگ 120.
2- - وفیات الاعیان، ج 2، ص 285، المنتظم، ج 9، ص 69، لسان المیزان، ج 3، ص 385، انباه الرّواه، ج 2، ص 133 و ص 157، البدایه و النّهایه، ج 12، ص 141، تاریخ ابن الاثیر، ج 10، ص 81، تاریخ الاسلام، ج 7، رک 138، ذیل تاریخ بغداد، برگ 98، الجواهر المضیّه، ج 1، ص 284، طبقات النّحاه و اللّغویّین، ص 350، بغیه الوعاه، ج 2، ص 67.