ترجمه الجمان فی تشبیهات القرآن صفحه 153

تشبیه در سوره نور

(بیان) گفتار خدای- عزّ و جلّ-: اللَّهُ نُورُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ مَثَلُ نُورِهِ کَمِشْکاهٍ فِیها مِصْباحٌ الْمِصْباحُ فِی زُجاجَهٍ الزُّجاجَهُ کَأَنَّها کَوْکَبٌ دُرِّیٌّ یُوقَدُ مِنْ شَجَرَهٍ مُبارَکَهٍ زَیْتُونَهٍ لا شَرْقِیَّهٍ وَ لا غَرْبِیَّهٍ یَکادُ زَیْتُها یُضِی ءُ وَ لَوْ لَمْ تَمْسَسْهُ نارٌ نُورٌ عَلی نُورٍ (1).

معنای گفتار خدا: (نُورُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ) این است که حقّ در آسمانها و زمین مستقرّ است؛ چنان که هرگاه آدمی بحق سخن می گوید؛ به او گفته می شود (علی کلامک نور (: بر سخن تو روشنایی است))، و گفته شده: (معنای آن کلام، این است که خدا راهنمای اهل آسمانها و زمین است) آن گفتار از ابن عبّاس است، و گفته شده: (به معنای روشنی بخش آسمانها و زمین و ستارگان و خورشید، و ماه است، این تفسیر نیز از ابن عبّاس و از حسن است.

گفتار خدای- تعالی-: (مَثَلُ نُورِهِ) به معنای: (مثل تنویره بالایمان قلوب المؤمنین (: مثل نور بخشیدن خدا به دلهای مؤمنان به سبب ایمان ...)) است، پس خدا- جلّ اسمه- نور را به خودش نسبت داد؛ چنان که می گویند: (هذا ادب اللّه) یعنی (هذا تأدیب اللّه (: این ادب، از ادب آموزی خداست)).

و گفته شده: ( (مثل نوره) یعنی: مثل نور القرآن. پس خدا از لفظ قرآن با تعبیر کنایه (2) نام برده: در حالی که سخنی از آن نرفته است؛ چنان که خدای- تعالی- گفتهد.