ترجمه الجمان فی تشبیهات القرآن صفحه 174

تشبیه در سوره احزاب

(بیان) گفتار خدای- عزّ و جلّ- فَإِذا جاءَ الْخَوْفُ رَأَیْتَهُمْ یَنْظُرُونَ إِلَیْکَ تَدُورُ أَعْیُنُهُمْ کَالَّذِی یُغْشی عَلَیْهِ مِنَ الْمَوْتِ (1).

خدا (از آنها که در این آیه وصف نموده) گروهی از منافقان را اراده کرده است، که هرگاه پیامبر (ص) به جنگ، و آماده شدن برای آن، فرمانشان می داد، خیره و رنگ برگشته (برافروخته) در وی می نگریستند، پس خدا ایشان را از ترس از جنگ به شخص بیمناک از مرگ تشبیه کرد، یعنی: ای محمّد، هرگاه ایشان را فرمان می دهی که آماده جنگ شوند، در تو می نگرند؛ نگریستن آن که به سبب مرگ بی هوش شده است؛ و این تشبیه در وصف حالت شخص بیمناک از جمیع وصفها، رساتر، و برای بیان مثل چنین حالتی از همه تشبیه ها دلنشین تر است.

نابغه در مثل چنان موردی که تشبیه حالت شخص بیمناک است، سروده و از زنی سخن رانده است: از بحر کامل

473 نظرت الیک بحاجه لم تقضها نظر المریض إلی وجوه العوّد

(2) مقصود شاعر این است که: وی همانند نگریستن شخص بیمناک نگریست، و خواست با تو سخن گوید، و لیکن نتوانست، و حاجت وی همان بود.ت.