ترجمه الجمان فی تشبیهات القرآن صفحه 241

تشبیه در سوره محمّد (ص)

(بیان) گفتار خدای- عزّ و جلّ-: وَ الَّذِینَ کَفَرُوا یَتَمَتَّعُونَ وَ یَأْکُلُونَ کَما تَأْکُلُ الْأَنْعامُ (1).

تشبیه کافران به چارپایان در صفت خوردن، تعبیر از وصف آنها به پستی و در مقام تحقیر ایشان در این حالت، و بیان این معنی است که ایشان همانند چارپایان از روی حرص و ولع غذا می خورند؛ زیرا غذا خوردن بر دو قسم است: خوردن از روی حرص و ولع، و خوردن از روی حکمت و خرد. خوردن از روی حرص و ولع، دلیل آن شهوت است، و خوردن از روی حکمت، دلیل آن شهوت و حکمت است.

و عرب کم خوری و سبکباری را می ستاید، چنان که حرص ورزیدن در خوردن و پرخوری و ولع را نکوهش می کند؛ شاعر در حالی که مردی را وصف می کند گفته است: از بحر طویل

680 تراه خمیص البطن و الزّاد حاضر عتید و یغدو فی القمیص المقدّد

و شاعر دیگر گفته است: از بحر بسیط

681 تکفیه حزّه فلذ إن ألمّ بها من الشّواء و یروی شربه الغمر

و اصمعی از شعر برخی از شاعران عرب قراءت کرد: از بحر طویل

682 إذا ما امتذقنا کلّ یومین مذقه لخمس تمیرات صغار

(2) کوانز (3)).

1- - سوره محمّد (47) آیه 12.
2- - در محاضرات الادباء، ج 2، ص 634 بیت فوق چنین ضبط شده است: اذا ما امتذقنا کلّ یوم مذیقه و خمس تمیرات صغار هوامز.- م.
3- - در حاشیه (نسخه اصل) مکتوب است: و یروی: کل یوم مذیقه).