ترجمه الجمان فی تشبیهات القرآن صفحه 291

تشبیه در سوره الرحمن

(بیان) گفتار خدای- عزّ و جلّ-: خَلَقَ الْإِنْسانَ مِنْ صَلْصالٍ کَالْفَخَّارِ (1): یعنی آن صلصال (: گل خشک) در خشکی همانند آجر است.

هرگاه صدای چیزی را بشنوی و برخی از اجزای آن کنار برخی دیگر باشد گفته می شود: (صلّ الشی ء و صلصل).

(جریر) در حالی که سخن از (زبیر) به میان آورده، گفته است:

از بحر کامل

854 لو کان لبّس خیله بحبالنا لسمعت من وقع الحدید صلیلا

(2) و خدا در جای دیگر گفته است: إِنَّا خَلَقْناهُمْ مِنْ طِینٍ لازِبٍ (3)، و گفته است: وَ لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسانَ مِنْ صَلْصالٍ مِنْ حَمَإٍ مَسْنُونٍ (4) و گفته است: إِنَّ مَثَلَ عِیسی عِنْدَ اللَّهِ کَمَثَلِ آدَمَ خَلَقَهُ مِنْ تُرابٍ (5).

و تعبیر از این امور گوناگون است، و در معنی به یک اصل باز می گردد. پس9.

1- - سوره الرحمن (55) آیه 14.
2- - در نسخه اصل چنین است، اما در دیوان، ص 455، به این عبارت ضبط شده: لو کنت حین غررت بین بیوتنا لسمعت من صوت الحدید صلیلا
3- - سوره الصافات (37) آیه 11.
4- - سوره الحجر (15) آیه 26.
5- - سوره آل عمران (3) آیه 59.