ترجمه الجمان فی تشبیهات القرآن صفحه 308

عرب در وصف تشنگی، به شتران تشنه مثالها می زند و از آن جهت شتران، و نه جز آنها را به صفت تشنگی اختصاص می دهد که شتران چه بسا در چراگاه از آب دور می شوند تا جائی که تشنگی ده و بیست روز را پشت سر می گذارند، و سوزش جگر و صدای خشکی اندرونشان، آنها را به یاد خوابگاههایشان می اندازد و مشتاق وطنهایشان می گرداند، پس اشتیاق خود را اعلان می کنند، و به ناله لب بسته خود آرام می گیرند، و در شب نزدیک شدنشان به سیر طولانی و به پیش رانده شدن شدید، از آنچه آنها را به حرکت (طاقت فرسا (1)) وامی دارد، و به زحمت و سختیشان در می افکند رنج می برند، پس سوزش تشنگی آنها بالا می گیرد، و عطش و تشنگیشان شدت می یابد، تا وقتی که به آبشخوارهایشان مانوس می شوند، و به نوشیدنگاههایشان نزدیک می گردند، در آن هنگام، آن دسته از شتران که آب نوشیده اند به حد سیر آبی ننوشیده و از ورود برخی دیگر به آبشخوار جلوگیری می شود و محل تراکم آبشخوار را ترک می کنند و شتران تشنه کام اطراف آبشخوار می گردند، و لب تشنگان آنها همچنان لب تشنه اند و زمان دست یابی به آبشخوار فرا نمی رسد.

جمیل بن عبد اللّه بن معمر در حالی که تشنگی آن شتران را وصف می کند، از باب تشبیه به تشنه کامی و سوزش درون، و از جهت تمثیل به اشتیاق و سوزش فراق خود گفته است: از بحر طویل

925 فما حائمات حمن یوما و لیله علی الماء یغشین العصیّ حوانی

-2

926 لوائب لا یصدرن عنه لوجهه و لا هنّ من برد الحیاض دوانی

(3)ت.

1- - عبارت متن الجمان یجدّها بود، و چون فعل مذکور لازم است به نظر می رسد محرّف از یجهدها باشد. و همین وجه محتمل ترجمه شد.- م.
2- - در نسخه اصل چنین است اما در دیوان جمیل، ص 78 (بجای حائمات) صادیات ضبط شده است.
3- - در نسخه اصل چنین است اما در دیوان (بجای لوائب) لواغب ضبط شده است.