- سخن مترجم 1
- تشبیه و اهمیت بررسی آن 5
- مقدّمه مصححان 5
- معنای اصطلاحی آن 7
- معنای لغوی تشبیه 7
- کتابهای تالیف شده در موضوع تشبیه 8
- شرح حال ابن ناقیا 9
- اسم و لقب 9
- ولادت 10
- اعتقاد او به آراء پیشینیان 12
- مفاخرت و عداوت میان او و ابن شبل 13
- تاریخ وفات وی 14
- اشاره 15
- شعر او 15
- نمونه هایی از شعر ابن ناقیا 16
- امّا کتابهای ابن ناقیا: 20
- اشاره 30
- تاثیر قرآن کریم در بلاغت عربی و تدوین کتاب هایی در مجازات قرآن و حدیث 30
- الجمان فی تشبیهات القرآن نخستین کتاب درباره تشبیهات قرآن کریم 33
- مقدّمه مؤلف 40
- تشبیه در سوره بقره 42
- تشبیه در سوره آل عمران 56
- تشبیه در سوره انعام 60
- تشبیه در سوره اعراف 77
- تشبیه در سوره یونس 90
- تشبیه در سوره رعد 116
- تشبیه در سوره ابراهیم 119
- تشبیه در سوره نحل 128
- تشبیه در سوره کهف 133
- تشبیه در سوره انبیاء 145
- تشبیه در سوره حجّ 148
- تشبیه در سوره نور 153
- تشبیه در سوره نمل 165
- تشبیه در سوره عنکبوت 171
- تشبیه در سوره احزاب 174
- تشبیه در سوره سبأ 176
- تشبیه در سوره یس 185
- تشبیه در سوره صافّات 229
- تشبیه در سوره فصّلت 235
- تشبیه در سوره محمّد (ص) 241
- تشبیه در سوره فتح 254
- تشبیه در سوره الذاریات 275
- تشبیه در سوره إقتربت 279
- تشبیه در سوره الرحمن 291
- تشبیه در سوره واقعه 300
- تشبیه در سوره حشر 310
- تشبیه در سوره صفّ 313
- تشبیه در سوره جمعه 321
- تشبیه در سوره منافقین 323
- تشبیه در سوره ن 325
- تشبیه در سوره سأل سائل 329
- تشبیه در سوره مدّثّر 333
- تشبیه در سوره انسان 340
- تشبیه در سوره مرسلات 348
- تشبیه در سوره فیل 356
- ملحقات 361
- اشاره 361
- ترجمه احادیث و روایات و امثال و عبارتهای عربی منقول در مقدّمه مصححان و متن الجمان 383
- ترجمه اشعار در مقدّمه مصححان 399
- ترجمه اشعار متن 406
- ترجمه اشعار و عبارتهای عربی در پاورقیها 506
- منابع و مآخذ تصحیح الجمان 510
- منابع و مآخذ ترجمه الجمان 519
- فهرست الفبایی قافیه های اشعار منقول در متن «الجمان فی تشبیهات القرآن» 523
- فهرست نامهای اشخاص و فرقه ها و قبیله های مذکور در کتاب «الجمان فی تشبیهات القرآن» 548
- فهرست الفبایی مکانها و بناهای تاریخی مذکور در «الجمان فی تشبیهات القرآن» 568
- فهرست نامهای ستارگان و اصطلاحات نجومی مذکور در «الجمان فی تشبیهات القرآن» 571
ترسانیدن و بیم دادن از آن، به شتر تشبیه کرده است. و بتحقیق برخی از شاعران، بنابر عادتشان در انتقال به یاد شتر در بیشتر اوصاف، آتش را از فاصله دور به دل و جگر شتر سالخورده تشبیه کرده اند، یکی از ایشان گفته است: از بحر طویل
1078 و نار کسحر العود ترفع ضوءها مع اللّیل هیّات الرّیاح الصوارد
و شاعران آتشها را به برخی از حیوانات تشبیه می کنند، چنان که شاعر نخست گفته است: از بحر طویل
1079 لمن ضوء نار بالبطاح کانّها من الوحش بیضاء اللّبان شبوب
1080 اذا صدّ عنها الرّیح بان بضوئها من الاثل فرع یابس و رطیب
و راعی در حالی که گرگ را وصف می کند گفته است: از بحر کامل
1081 متوضّح الاقراب فیه شهبه نهس الیدین تخاله مشکولا
-1
1082 کدخان مرتجل باعلی تلعه غرثان ضرّم عرفجا مبلولا
و از بهترین شعرهایی که در وصف آتش، از آغاز اشتعال آن تا حالت اشتداد و بالاگرفتن شعله آن، سروده شده، گفتار ذو الرمه است: از بحر طویل
1083 و سقط کعین الدیّک نازعت صحبتی اباها و هیّأنا لموضعها و کرا
-2
1084 مشهّره لا یذکر الفحل امّها إذا هی لم تمسک باطرافها قسرا
1085 اخوها ابوها و الضّوی لا یضیرها و ساق ابیها امّها عقرت عقرا
1086 فلمّا بدت کفّنتها و هی طفله بطلساء لم تکمل ذراعا و لا شبرا
1087 و قلت له ارفعها الیک و احیها بروحک و اقتته لها قیته قدرا
1088 و ظاهر لها من یابس الشّخت و استعن علیها الصبا و اجعل یدیک لها سترت.
1- - در نسخه اصل و الحیوان، ج 5، ص 65 چنین است اما در شعر الراعی، ص 139 آن بیت چنین ضبط شده است: متوشح الاقراب فیه بهمه نهش الیدین تخاله مشکولا
2- - در نسخه اصل چنین است اما در دیوان او، ص 175 (بجای نازعت) عاورت ضبط شده است.