ترجمه الجمان فی تشبیهات القرآن صفحه 356

تشبیه در سوره فیل

تشبیه در سوره فیل (1)

از بحر کامل

1091 هل اسوه لک فی رجال صرّعوا بتلاع تریم هامهم لم یقبر

(2) 1092 و اخو الاباءه (3)

اذ رای خلّانه تلیّ شفاعا حوله کالاذخر

(4) مقصود شاعر از (کالاذخر) کشته شدگانی است که در کثرت مانند (اذخر) می باشند، زیرا (اذخر) گیاهی است که یک بوته آن بتنهایی یافته نمی شود، بلکه زمین از آن فرا پوشیده می شود و نزدیک به معنای آن شعر است گفتار عبادی که سخن از آن ضمن ابیاتی از پیش گذشت: از بحر خفیف

1093 ثمّ اضحوا کانّهم ورق جف ف فالوت به الصبا و الدبور

(5) و تشبیهی که در قرآن آمده، در بهترین جایگاه خویش قرار دارد؛ زیرا (عصف) عبارت از برگی است که از میوه یا خوشه شکفته می شود، خدای- تعالی- گفته است: وَ الْحَبُّ ذُو الْعَصْفِ وَ الرَّیْحانُ (6) یعنی (ذو الورق و الرّزق (: دانه برگ دار2.

1- - در نسخه اصل افتادگی و نقصانی بر سر سخن از این سوره وجود دارد.
2- - آن دو بیت از ابو کبیر الهذلی است (دیوان الهذلیین، ج 2، ص 100).
3- - در لسان العرب، ریشه (تلّ) بجای (الاباءه) الانابه ضبط شده است.- م.
4- - لسان العرب، ریشه (ذخر).
5- - دیوان عدی، ص 90 ملاحظه شود.
6- - سوره الرحمن (55) آیه 12.