ترجمه الجمان فی تشبیهات القرآن صفحه 42

تشبیه در سوره بقره

(بیان گفتار) خدای- عزّ و جلّ-: ثُمَّ قَسَتْ قُلُوبُکُمْ مِنْ بَعْدِ ذلِکَ فَهِیَ کَالْحِجارَهِ أَوْ أَشَدُّ قَسْوَهً (1)- زمخشری در تفسیر الکشّاف، ج 1، ص 115 می گوید: وصف دلها به سختی و خشونت مثل برای سرپیچی دلها از پند گرفتن، و عدم تأثیر موعظه در آنهاست.(2).

معنای (قست): و آن به معنای (غلظت و یبست و عبست) (- خشن شد و خشک گردید و درهم شد) است، و گویی سختی دل، همان رخت بر بستن نرمی و مهربانی و خشوع از آن است (2).

و معنای گفتار خدا: (من بعد ذلک): مقصود او از بعد ذلک (: پس از آن).

پس از زنده کردن مرده برای شما (مخاطبان منقول در آیه؛ یعنی بنی اسرائیل) با اندامی از اندامهای گاو است، معنی این است که این معجزه (زنده ساختن مرده) معجزه ای بزرگ است، که بر هر که آن را دید- و با دیدن آن چیزی را مشاهده نمود که هر شکّی را از بین می برد- واجب می بود دلش نرم و رام شود. خطاب در این جا با (کاف) ذلک متوجّه جماعت است، و از آن جهت (ذلکم) نگفت که معنای جماعت، جمع است و به تأویل لفظ جمع (مفرد مذکّر) می رود؛ پس خطاب درت.