در ملکوت حج صفحه 41

را تشریح کرده تا مردم را برای درک عوالم مرگ، برانگیختگی و قیامت کمک کنند و صاحبان عقل قبل از ورود به صحنه محشر، با مشاهده اعمال حج از اوّل تا آخر چگونگی ورود اهل بهشت را به بهشت و اهل دوزخ را به جهنّم مشاهده می‌کنند.

خوشا آنان که حج را سفر آخرت می‌دانند و آن‌چنان عازم کوی معبود می‌شوند، گویی قصد بازگشت ندارند. و چنان دل از دیار و زن و فرزند و مال بر می‌گیرند که گویی برای همیشه رفته‌اند. مگر نه اینکه وجود ما بین دنیا و آخرت قرار گرفته است؟ اگر این حجاب زدوده شود، نه تنها مرگ، قیامت و صحرای محشر را می‌بینیم، بلکه همه ساکنان ملک و ملکوت را مشاهده خواهیم کرد. چه خوش گفت حافظ:

ز ملک تا ملکوتش حجاب برگیرند هر آنکه خدمت جام جهان نما بکند

پس بیاییم مهاجر واقعی باشیم و پیش از وداع ابدی با جهان در سفر حج، مرگ و قیامت را تجربه کنیم. همچنین توان از خود به در آمدن و به خدا پیوستن را به دست آوریم که این، شرط استطاعت خداست. مبادا نفس سرکش را با خود به این سفر ببریم و برگردانیم و از انوار باطنی حج محروم بمانیم. کلماتی را بر زبان بیاوریم بدون آنکه از معنی آن باخبر باشیم و چون از سفر بازگشتیم، دوباره برای دنیای همه هیچ خیز برداریم.

ج) شوق دیدار

یکی از نشانه‌های استطاعت، شوق دیدار پروردگار است. چرا که خداوند متعال خانه خود را جایگاه کمال حضور و قرب خود قرار داده