- پیشگفتار 1
- تعریف توکل از نظر لغوی 2
- تعریف توکل در اصطلاح دانشمندان اسلامی 3
- توکل تنها باید به خداوند باشد 7
- اهمیت و ویژگی توکل بر خداوند 9
- وجوب و ضرورت توکل 10
- درجات توکل 14
- توجه به تلاش ها و اسباب در راستای توکل 17
- 1 _ محفوظ بودن از شر دشمنان: 21
- اشاره 21
- آثار و نتایج توکل 21
- 2 _ برخورداری از نصرت الهی و پیروزی در برابر جباران: 22
- 3 _ برخورداری از نعمت و فضل الهی: 23
- 5 _ ظهور ایمان: 24
- 6 _ رسیدن به سعادت دنیوی و اخروی: 25
- 7 _ دور ماندن از وسوسه های شیاطین: 26
- 9 _ برخورداری از کفایت الهی: 28
- 8 _ جلب مهر و محبت الهی: 28
- زمینه های توکل 30
- مواضع توکل 32
- اشاره 32
- 1 _ هنگام طلب نصرت و پیروزی: 33
- 2 _ هنگام روگردان شدن دشمنان و رویگردانی از آن ها: 33
- 3 _ هنگام استقبال از قضای الهی: 35
- 6 _ در هر گفتار و کردار 36
- 4 _ در تثبیت و دوام ایمان: 36
- 5 _ در امر دین و دنیا: 36
- 8 _ توکل در همه امور لازم است 37
- 9 _ در تمام حالات باید توکل کرد 37
- ارتباط «توکل» با «تفویض»، «تسلیم»، «ثقه»، «رضا» 37
«بصائر» در این خصوص می نویسد:
«با فضیلت ترین توکل ها مربوط به انبیاء و وارثان ایشان است که در پی اقامه دین و دفع مفاسد از دین بودند. بعد از آنان، مردم قرار دارند که با اغراض مادی به خدا توکل می کنند ولکن اینان بر دو گروه هستند: گروهی که محبوب خدا هستند و از آنچه به آنها رسیده است، (با دیده) خیر می بینند و عده ای که مبغوض خدا هستند و از آنچه به آنها نایل شده (با دیده) ضرر می بینند.»(1)
«کشف الاسرار» متوکلان را در دو رتبه درجه بندی کرده است:
1 _ توکل عام:
متوکلان در این درجه از توکل، تنها مسبب الاسباب (خداوند) را می بینند نه اسباب را. البته اینان می توانند اسباب را هم ببینند اما ماندن در آن را خطا می دانند.
2 _ توکل خواص:
در این جا، دیگران به او کار می سپرند و او کارها را به خدا می سپارد.(2)»
«علامه مجلسی» از دیدگاه دیگری به تبیین درجات متوکلان پرداخته است.
ایشان می گوید: «یک درجه از توکل آن است که همه
1- 1 _ بصائر ذوی التمییز، ص 316.
2- 2 _ کشف الاسرار، ج 5، ص 245 و 247.