- پیشگفتار 1
- تعریف توکل از نظر لغوی 2
- تعریف توکل در اصطلاح دانشمندان اسلامی 3
- توکل تنها باید به خداوند باشد 7
- اهمیت و ویژگی توکل بر خداوند 9
- وجوب و ضرورت توکل 10
- درجات توکل 14
- توجه به تلاش ها و اسباب در راستای توکل 17
- 1 _ محفوظ بودن از شر دشمنان: 21
- اشاره 21
- آثار و نتایج توکل 21
- 2 _ برخورداری از نصرت الهی و پیروزی در برابر جباران: 22
- 3 _ برخورداری از نعمت و فضل الهی: 23
- 5 _ ظهور ایمان: 24
- 6 _ رسیدن به سعادت دنیوی و اخروی: 25
- 7 _ دور ماندن از وسوسه های شیاطین: 26
- 8 _ جلب مهر و محبت الهی: 28
- 9 _ برخورداری از کفایت الهی: 28
- زمینه های توکل 30
- مواضع توکل 32
- اشاره 32
- 2 _ هنگام روگردان شدن دشمنان و رویگردانی از آن ها: 33
- 1 _ هنگام طلب نصرت و پیروزی: 33
- 3 _ هنگام استقبال از قضای الهی: 35
- 6 _ در هر گفتار و کردار 36
- 4 _ در تثبیت و دوام ایمان: 36
- 5 _ در امر دین و دنیا: 36
- 8 _ توکل در همه امور لازم است 37
- 9 _ در تمام حالات باید توکل کرد 37
- ارتباط «توکل» با «تفویض»، «تسلیم»، «ثقه»، «رضا» 37
_ مرکب خود را ببند آن گاه توکل کن.
همچنین امیرالمؤمنین علیه السلام فرموده است:
«توکل، همراه دعا و تلاش است.»(1)
علامه مجلسی ضمن نقل روایات می نویسد:
«اصولاً تلاش و روی آوردن به اسباب بدون آنکه در چنگال «حرص» گرفتار شویم، طبق آیین شریعت، لازم شمرده شده است اما نباید به آن ها اعتماد کرد بلکه تنها دلبستگی ما باید به مسبب الاسباب (خداوند) باشد.»(2)
به طور کلی به کارگیری اسباب و تلاش به منظور جلب منفعت یا دوام آن و یا دفع ضرر و یا قطع آن می باشد که ترک آن ها حرام می باشد و(3) توجه به آن ها به شرط آن که مشروع باشند مورد تأکید هستند.(4)
در میان اسبابی که برای رسیدن به هدف مورد توجه قرار می گیرند اسباب موهوم (مانند فال بینی و سحر و جادو) به چشم می خورند که روی آوردن به این اسباب، خلاف توکل بوده و باید از آن ها دوری کرد.(5)
در کنار اسباب طبیعی برای رسیدن به مقصود، اسباب
1- 1 _ فرهنگ آفتاب، ص 1716.
2- 2 _ بحارالانوار، ج 61، ص 127 (با تصرف).
3- 3 _ محجه البیضاء، ج 7، ص 413؛ جامع السعادات، ص 228 احیاء علوم الدین، ج 5، ص 192.
4- 4 _ المنیر، ج 2، ص 141؛ الکاشف، ج 2، ص 187.
5- 5 _ محجه البیضاء، ج 7، ص 419؛ جامع السعادات، ص 228. (برگرفته).