- مقدمه 1
- تحریف در لغت 4
- پیش گفتار 4
- تحریف در اصطلاح 5
- اشاره 8
- اقسام تحریف از نگاه محقّق خوئی رحمه الله 8
- اقوال فریقین در تحریف قرآن کریم 8
- اشاره 8
- اشاره 9
- قسم اول: تحریف معنوی 9
- نقد قسم اول تحریف (تحریف معنوی) 11
- قسم دوم: نقصان یا زیاده در حروف یا حرکات قرآن 12
- اشاره 14
- قسم سوم: کم یا زیاد شدن یک یا چند کلمه با تحفّظ بر قرآن 14
- نقد آیت الله فاضل لنکرانی قدس سره به دیدگاه محقق خوئی رحمه الله 16
- قسم چهارم: کم و زیاد شدن یک آیه یا سوره با تحفّظ قرآن نازل شده بر پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله 18
- قسم پنجم: تحریف به زیاده در قرآن 20
- قسم ششم: تحریف به نقیصه 21
- نسبت دهی اعتقاد امامیه به تحریف قرآن 22
- اشاره 22
- دیدگاه شیخ صدوق رحمه الله 23
- دیدگاه شیخ مفید رحمه الله 25
- دیدگاه سیّد مرتضی رحمه الله 30
- دیدگاه شیخ طوسی رحمه الله 36
- دیدگاه علاّمه حلی رحمه الله 39
- دیدگاه علاّمه طبرسی رحمه الله 39
- دیدگاه سیّد نورالله تستری رحمه الله 40
- دیدگاه محقّق ثانی رحمه الله 40
- دیدگاه شیخ بهایی رحمه الله 41
- دیدگاه مقدّس بغدادی (شیخ محسن اعرجی رحمه الله) 42
- دیدگاه فاضل تونی رحمه الله 42
- دیدگاه فیض کاشانی رحمه الله 43
- دیدگاه صاحب وسائل رحمه الله 49
- دیدگاه بلاغی رحمه الله 49
- چرایی متهم شدن امامیه به اعتقاد به تحریف 50
- قائلین به تحریف از علمای امامیه 55
- اشاره 55
- 1- سلیم بن قیس هلالی 55
- جایگاه سلیم بن قیس نزد امامیه 61
- دیدگاه امامیه دربارۀ کتاب سلیم 62
- 2- فضل بن شاذان 69
- اشاره 73
- 3- محمّد بن حسن صفّار 73
- اعتبار کتاب بصائر الدرجات 79
- 4- فرات کوفی 79
- 5- محمّد بن مسعود عیّاشی 83
- اشاره 83
- عیاشی از نگاه دانشمندان رجال 83
- بررسی روایات دال بر تحریف در تفسیر عیّاشی 84
- 6- علی بن ابراهیم 89
- 7- شیخ کلینی رحمه الله 92
- ادلّه عدم تحریف قرآن 98
- اشاره 98
- اشاره 99
- دلیل یکم: آیات قرآن 99
- اوّل: آیه نهم سوره حجر 99
- دیدگاه علامه طباطبایی 100
- نقدهای وارد بر دلالت آیۀ نهم سوره حجر 103
- اشاره 133
- دوم: آیات 41 و 42 سوره فصّلت 133
- معنای اجمالی آیات 134
- بیان استدلال 136
- نقد و اشکالات نوری طبرسی رحمه الله بر آیه 139
- نقد معنای ارائه شده از سوی حاجی نوری رحمه الله 151
- دیدگاه حاجی نوری رحمه الله در معنای آیه 151
- بیان یک نکته تفسیری 152
- اشاره 154
- چگونگی دلالت آیه بر عدم تحریف قرآن 154
- سوم: آیه 32 سوره توبه 154
- مناقشه در استدلال به آیه بر عدم تحریف قرآن 155
- دلیل دوم: استدلال به اوصاف قرآن 158
- اشاره 158
- دیدگاه علاّمه طباطبایی رحمه الله 159
- اشاره 159
- صفت یکم: فصاحت و بلاغت قرآن 161
- صفت دوم: عدم تنافی و اختلاف بین آیات قرآن 162
- صفت سوم: عمومیت تحدّی 163
- صفت پنجم: تصریح قرآن به مواردی از فتنه ها و حوادث آینده 165
- صفت چهارم: اصول کلّی حاکم بر نقل سرگذشت انبیاء علیهم السلام 165
- صفت ششم: اتّصاف به اوصافی زیبا و پاکیزه چون نور، صراط و... 166
- صفت هفتم: ذکر الله بودن (بیان صفات والای خداوند و اسماء حسنی) 167
- اشکال آیت الله جوادی آملی (دام ظلّه) بر نقد آیت الله فاضل رحمه الله 170
- نقد آیت الله فاضل لنکرانی قدس سره بر دیدگاه علاّمه طباطبایی رحمه الله 170
- نقد دیدگاه آیت الله جوادی آملی (دام ظلّه) 171
- اشکال آیت الله جوادی آملی (دام ظلّه) بر استدلال علامه رحمه الله 171
- پاسخ اشکال آیت الله جوادی آملی (دام ظلّه) 172
- ادامۀ نقد آیت الله جوادی آملی (دام ظلّه) 173
- پاسخ به نقد آیت الله جوادی آملی (دام ظلّه) 175
- روایات مذکور در کتاب کافی 177
- روایات فریقین در تحریف قرآن ومسأله نسخ تلاوت 177
- اشاره 177
- اشاره 177
- خلاصه و جمع بندی مطالب 185
- نقدی دیگر بر روایات دالّ بر تحریف 186
- اشاره 188
- بررسی مصحف امیر المومنین علیه السلام 188
- نکته اول: اختلاف از جهت تأویل و تفسیر آیات 189
- نکتۀ دوم: اختلاف از جهت ترتیب سور و آیات 191
- نکته سوم: عدم اراده آیات مصطلح 193
- اشاره 193
- مصحف فاطمۀ زهرا علیها السلام 193
- بررسی روایات وارد در رابطه با مصحف فاطمه زهرا علیها السلام 196
- اشاره 207
- محدَّث بودن ائمّه علیهم السلام 207
- امامان علیهم السلام، مؤیَّد به روح 217
- اشاره 221
- بررسی روایات تحریف در کتب اهل سنت 221
- مورد اول: آیه رجم 221
- مورد دوم: تعداد حروف قرآن 224
- مورد سوم: روایت مسند احمد 224
- مورد چهارم: از دست رفتن مقدار زیادی از قرآن 225
- مورد پنجم: تعداد آیات سوره احزاب 225
- مورد ششم: تغییر آیه 56 سوره احزاب 226
- مورد هفتم: حذف سوره ای از قرآن با تعداد آیات برابر سوره توبه 226
- مورد هشتم: کاستی آیات سوره احزاب و توبه 229
- موارد دیگر از تحریف در کتب اهل سنت 233
- نقد روایات تحریف اهل سنت 236
- سخن بلاغی رحمه الله در نقد آیه رجم 236
- اشاره 236
- تجزیه و تحلیل نسخ تلاوت 242
- توجیهات اهل سنت پیرامون روایات تحریف 242
- استدلال اهل سنّت به آیه 106 بقره بر نسخ تلاوت قرآن و نقد آن 246
- دیدگاه علاّمه طباطبایی رحمه الله درباره آیه 106 بقره 253
- نقد دیدگاه علامه طباطبایی رحمه الله 255
- استدلال اهل سنّت به آیه 101 نحل بر نسخ تلاوت و نقد آن 255
- ناسازگاری نسخ تلاوت با قرآن کریم 258
- مخالفت نسخ تلاوت با سنّت پیامبر صلی الله علیه و آله 261
- سخن برخی از اهل سنت درباره بطلان نسخ تلاوت 264
- علّت تعصّب اهل سنّت به مسأله نسخ تلاوت 266
- تحریف قرآن از دیدگاه دانشمندان اصول 267
- علم اجمالی به وقوع تحریف در قرآن کریم 267
- اشاره 267
- دیدگاه آخوند خراسانی رحمه الله 268
- نقد دیدگاه آخوند خراسانی رحمه الله 271
- دیدگاه محقّق اصفهانی رحمه الله 272
- نظر آخوند خراسانی رحمه الله در عدم جریان اصاله الظهور نسبت به آیات الأحکام و اشکال آن 274
- نقد دیدگاه محقّق اصفهانی رحمه الله 275
- نقد محقّق خوئی رحمه الله بر علم اجمالی به تحریف قرآن 277
- تحلیل دیدگاه محقّق خوئی رحمه الله 279
- چرایی ورود روایات تحریف در مصادر حدیثی 279
- تنافی علم اجمالی به تحریف با عدم ذکر آن از سوی امامان علیهم السلام 280
- فهرست منابع و مصادر 282
این نکته باعث عدم درک صحیح اهل تسنّن از دیدگاه امامیه شده و در نتیجه، آن ها شیعیان را به اعتقادِ تحریف در قرآن متّهم کرده اند.
ایشان می فرماید:
معنی التحریف: یطلق لفظ التحریف ویراد منه عده معان علی سبیل الاشتراک، فبعض منها واقع فی القرآن باتفاق من المسلمین، وبعض منها لم یقع فیه باتفاق منهم أیضا، وبعض منها وقع الخلاف بینهم.
از نگاه محقّق خویی رحمه الله تحریف در قرآن به 6 گونه است که به سه صورت زیر دسته بندی می شوند:
الف: وقوع برخی از تحریف ها در قرآن، اجماعی است.
ب: عدم وقوع پاره ای از تحریف ها در قرآن، اجماعی است.
ج: وقوع برخی از تحریف ها در میان مسلمانان اختلافی است.
قسم اول: تحریف معنوی
اشاره
محقق خویی نخستین نوع تحریف را این گونه بیان می نماید:
الأوّل: «نقل الشیء عن موضعه وتحویله إلی غیره» ومنه قوله تعالی: مِنَ الَّذِینَ هادُوا یُحَرِّفُونَ الْکَلِمَ عَنْ مَواضِعِهِ. ولا خلاف بین المسلمین فی وقوع مثل هذا التحریف فی کتاب اللّه فإنّ کل من فسّر القرآن بغیر حقیقته، وحمله علی غیر معناه فقد حرّفه. وتری کثیراً من أهل البدع، والمذاهب الفاسده قد حرَّفوا القرآن بتأویلهم آیاته علی آرائهم وأهوائهم. وقد ورد المنع عن التحریف بهذا المعنی، وذمّ فاعله فی عدّه من الروایات. منها: روایه الکافی بإسناده عن الباقر علیه السلام أنه کتب فی رسالته إلی سعد