سلمان فارسی صفحه 29

و نیز فرمود : ((خدا بر مؤ منان منت نهاد آنگاه که در بین آنها پیامبری از خودشان برانگیخت که آیات او را بر آنها بخواند و پاکشان گرداند و کتاب و حکمت بدانان بیاموزد هر چند پیش از آن در گمراهی آشکار بودند . )) (84) اینک به بیان جریان طبیعی هر یک از این مراحل پرداخته می گوییم :

مرحله اول :

هنگامی که خداوند سبحان فرستادگان خود را به سوی مردم می فرستد مردم با شگفتی و انکار با آنها مواجه می شوند در این هنگام اظهار و ابراز بینات - مورد اشاره در آیه 25 سوره حدید - و ادله و براهین قاطع لازم و ضروری می شود تا صحت گفته های ایشان را ثابت کند .

این بینات و براهین به اشکال مختلف از قبیل معجزات و خوارق عادات یا متوجه ساختن مردم به اندیشه کردن در شگفتیهای آفرینش یا یادآوری ((ایام الله )) و آنچه بر سر گذشتگان آمده یا یادآوری بشارتهایی که رخ می دهند یا ادله و براهین روشن دیگر بوده اند .

این ((بینات )) بسان ضربه روانی نیرومندی بود ناگزیر موجب می شوند عقل حق را باور کند و در برابر آن تسلیم شود و چه بسا بخشی از این بینات را آیاتی که فرستاده خدا بر مردم می خواند بیان می کنند ، چنانکه با قرین ساختن تعلیم کتاب با تلاوت آیات الهی بر مردم در آیات سابق الذکر سوره جمعه ، بقره و آل عمران به این مطلب اشاره شده است .

مرحله دوم :

پس از

آن که عقل را اذعان و تصدیق کرد نوبت می رسد به تزکیه (پالایش ) و پراکندن فضایل و خصایص نیکو و ارزشمند در جان انسان و پاک سازی آن از رسوبات و ناخالصیها و متقاعد کردن انسان به این که نباید استکبار و استعلاء کند و نباید کینه ورز ، حریص ، ترسو ، و . . . باشد (و یزکیهم ) .

در این مرحله بذرهای نیکی ، برکت و صلاح در جان انسان پاشیده می شود . کاری که انسان را برای فهم بیشتر و تدبر و آگاهی افزونتر نسبت به احکام و شرایع دین آماده می سازد و او را مستعد می نماید تا در جهت عمل به این احکام و شرایع دین آماده می سازد و او را مستعد می نماید تا در جهت عمل به این احکام و شرایع و منطبق ساختن آنها با خود تمام توان خود را به کار بگیرد و برای پیاده کردن آنها در جامعه اش سختیها و مشتقات را بر خود هموار کند . چرا که اخلاق ، بنیاد دین و لازمه دینداری می باشد ؛ زیرا خداپرستی با کبر ورزیدن و گردنکشی نمی سازد (آنان که نزد پروردگار تو هستند از پرستش او کبر نمی ورزند) . (85) و اگر فرعون استکبار نکرده بود ایمان آورده بود حق را پذیرفته بود و همچنین ابلیس .

چنانکه عبادات و پرستش خدای سبحان با رذایل اخلاقی دیگر مانند دروغگویی ، برتری جویی ، ستمکاری ، بد اندیشی و حیله گری سازگار نیست . کسی که از رذایل اخلاقی رهایی نیافته است اگر چه در نتیجه