- مقدمه 1
- ستاره مَنبِجْ 3
- بخش نخست : میلاد مهر 3
- خاندان 4
- با امیر حلب 6
- در محفل ابن خالویه 7
- آل حمدان 8
- بخش دوم : سردار سیف 8
- سیف الدوله 9
- کارگزار جوان 12
- در سنگر سازندگی 14
- برخورد با قبایل شورشی 15
- نبرد با روم 17
- اسارت 22
- رهایی 30
- فرمانروایی حمص 31
- بخش سوم : شهریار شعر 32
- الهام آسمانی 32
- شعر ابوفراس 35
- در منظر نظر 37
- دیوان شعر 41
- شاعر اهل بیت 42
- شاعر اهل بیت 42
- الف) شافیه 44
- ب) هائیه 54
- رومیات 59
- رومیات 59
- الف) کرامت نفس (لنا الصدر أو القبر) 60
- ب) سوز دل(2) (مصابی جلیل) 62
- ج) شکوه (فلاتنسبن الی الخمول) 66
- د) منبج (القوم قرم حیث حل) 68
- ه) در سوگ مادر (ام الأسیر) 71
- و) روزگار فراخ (فَقُلْ لبنی عمی) 73
- گزیده ها 74
- طوفان بلا 77
- کتابنامه 80
آنچه منتقدان کهن و نیز محققان معاصر را بر آن داشته است تا به شعر وی عنایتی آمیخته به تحسین نشان دهند ، نخست شخصیت ویژه اوست که از آن سخن گفته شد; دیگر ، سروده هایی از وی که به «اسریات» یا «حبسیات» یا «رومیات»
شهرت یافته است . در این گونه اشعار ، عاطفه شاعر دقت و عمق بیشتری یافته است ، چندان که به گفته برخی از معاصران ، گران جانان سنگین دل را نیز متأثر می سازد . شاید با
توجه به همین سروده های اوست که منتقدان کهن ، وی را شاعری نوآور دانسته اند ، و برخی از معاصران وی را برتر از متنبی شمرده اند . احساس صادقانه شاعر در این اشعار مجال بروز یافته است و وی از شعر ، مرهمی بر زخم ها و گنجینه ای برای نگهداشت مفاخر خویش ساخته است و در آنها فخر و حماسه و عشق را با یکدیگر در آمیخته و تصویری حقیقی و گویا از رنج های خویش در روزگار اسارت ارائه داده است . بخش دیگر اشعار وی که این ویژگی در آنها به چشم می خورد ، اخواتیات اوست . در این سروده ها نیز تشخص او به خوبی آشکار می گردد . . .
ابوفراس مسلمانی شیعی و راست کیش است ، چنان که وی را در شمار شاعران اهل بیت و از بی پروایان در ابراز عقیده بر شمرده اند . اگر چه اشعار وی در این زمینه بسیار اندک است ، اما تأثیر آن در جهان تشیع اندک نبوده است . مشهورترین این اشعار قصیده ای است که به «شافیه» مشهور است . . . و نیز در دو قطعه دیگر از پیشوایان دوازده گانه شیعیان نام برده است . . . و به راستی می توان ابوفراس را شاعر اهل بیت(علیهم السلام)نامید . (1)
در منظر نظر
حیات ادبی و شعری ابوفراس زیبایی ها و
ظرافت های بسیاری را در خود نهفته دارد و این مهم از دید نافذ خداوندگاران اندیشه و ادب پنهان
1 . دائره المعارف بزرگ اسلامی ، ج 6 ، ص 122 124; و ر . ک : ابوفراس الحمدانی ، ص 339 347; مقدمه دیوان ابی فراس ، ابن خالویه ، ص 11; فنون الشعر فی مجتمع الحمدانین ، مصطفی شکعه ، ص 315 و 403 414; معالم العلماء ، ابن شهر آشوب ، ص 149; الغدیر ، ج 3 ، ص 552 .
نمانده است و هر یک به تعریف و تمجید از او پرداخته اند که به نمونه های شاخص آن گفته ها اشاره می کنیم :
1 صاحب بن عباد