- مقدمه 1
- ستاره مَنبِجْ 3
- بخش نخست : میلاد مهر 3
- خاندان 4
- با امیر حلب 6
- در محفل ابن خالویه 7
- آل حمدان 8
- بخش دوم : سردار سیف 8
- سیف الدوله 9
- کارگزار جوان 12
- در سنگر سازندگی 14
- برخورد با قبایل شورشی 15
- نبرد با روم 17
- اسارت 22
- رهایی 30
- فرمانروایی حمص 31
- الهام آسمانی 32
- بخش سوم : شهریار شعر 32
- شعر ابوفراس 35
- در منظر نظر 37
- دیوان شعر 41
- شاعر اهل بیت 42
- شاعر اهل بیت 42
- الف) شافیه 44
- ب) هائیه 54
- رومیات 59
- رومیات 59
- الف) کرامت نفس (لنا الصدر أو القبر) 60
- ب) سوز دل(2) (مصابی جلیل) 62
- ج) شکوه (فلاتنسبن الی الخمول) 66
- د) منبج (القوم قرم حیث حل) 68
- ه) در سوگ مادر (ام الأسیر) 71
- و) روزگار فراخ (فَقُلْ لبنی عمی) 73
- گزیده ها 74
- طوفان بلا 77
- کتابنامه 80
حسن ، پایه گذار حمدانیان موصل است که از سال 308 بر آن شهر امارت داشت . گر چه پس از مرگ پدر ، مقتدر او را از امارت موصل عزل کرد ، اما پس از وقایعی که به قتل مقتدر منتهی شد ، او در 322 موصل و دیار ربیعه را تصرف کرد . حسن بن عبدالله در 330 پس از کشتن ابن رایق (امیرالامرای بغداد) با لقب ناصرالدوله از سوی خلیفه متقی به امیرالامرایی بغداد منصوب شد و برادرش علی نیز لقب سیف الدوله یافت . (2)
1 . او در ابتدا با اکراد یزیدی به جنگ پرداخت و آنان را پراکنده ساخت . در 311 قمری مأمور حفاظت زائران خانه خدا در سفر مکه از گزند
قرمطیان شعبه ای از اسماعیلیه شد . در بازگشت ، ابوطاهر قرمطی بر او تاخت و وی را اسیر کرد . ابوالهیجا بعد از یک سال آزاد شد و به بغداد رفت و در سال بعد از آن ، تهدید قرمطیان بر بغداد را درهم شکست و آنان را عقب راند . او در 317 با یاری مونس مظفر و نازوک خادم ، خلیفه مقتدر را از خلافت ، خلع و محمد بن معتضد را با لقب «القاهر» به خلافت نشاند . خلیفه جدید ، ابوالهیجا را به امارت حلوان ، دینور ، همدان وکرمانشاهان منصوب کرد ، لیکن این امارت دوام چندانی نیافت و اندکی بعد با شورش سپاهیان بغداد ، مقتدر بر مسند قدرت نشست و ابوالهیجا نیز قربانی این جنگ خونین قدرت شد . ر . ک : دائره المعارف بزرگ اسلامی ، ج 1 ، ص 688 و 689 ، با تلخیص .
2 . با ظهور فرایندهای سیاسی ، قبض و بسط های متعددی در دایره اختیارات و سیطره نفوذ ناصرالدوله پدید آمد . با تصرف بغداد در334 توسط معزّالدوله دیلمی و درگیری های پیاپی میان آن دو ، دوران افول قدرت حسن آغاز شد و سرانجام در 353 معزّالدوله با تصرف کامل موصل ، حکومت ولایات ناصرالدوله را به پسر او ، غضنفر (ابوتغلب) سپرد و اندکی بعد پدرش را در بند کشید و در موصل زندانی کرد تا آن که ناصرالدوله در 358 در زندان درگذشت .
پس از مرگ حسن ، میان فرزندانش نزاع در گرفت; گروهی از ابوتغلب و برخی از ابوالمظفر جانبداری کردند . ابوتغلب
در این درگیری پیروز شد و لیکن این پایان کار نبود . کشمکش ها و درگیری های سیاسی دهه هفتاد ، به مرگ ابوتغلب در 369 منتهی شد و با ظهور آل بویه در عرصه سیاسی به خصوص در موصل ، دوران انقراض «حمدانیان موصل» آغاز شد و در سال 386 حمدانیان آن دیار به کلی بر افتادند . ر . ک . دائره المعارف بزرگ اسلامی ، ج1 ، ص689 690 ، با تلخیص .
سیف الدوله
ابوالحسن علی پس از دریافت لقب «سیف الدوله» از خلیفه ، در بغداد اقامت گزید و در آن جا برادرش ناصرالدوله را مدد می رساند و نیز در پی قلمرو مستقل برای خود بود .
در جریان حوادث و درگیرهای سیاسی سال های 330 333 ، (1) او در 333 به شام رفت و پس از متواری کردن حاکم حلب ، (2) آن جا را تصرف کرد و سپس حمص را به تسخیر خود در آورد . اخشید ، حلب را در کمتر از یک سال پس گرفت و لیکن با مرگ او در 334 سیف الدوله مجدداً بر آن مستولی گشت و حاکمیت حمدانیان را در آن جا پی ریزی کرد .
امیرسیف الدوله ، پس از تحکیم قدرت خود در حلب ، تمام توان نظامی خود را بر ضد روم شرقی به کار بست و رومیان را برای مدتی ، از تجاوز و دست اندازی به بلاد اسلامی باز داشت . او با تاختن پیاپی بر کرانه های امپراتوری روم ، بارها وارد قلمرو رومیان شد و تا مرعش تاخت ، هر چند که به فتح آن