بزرگ زنان صدر اسلام صفحه 56

زینب بنت جَحْش

زیـنـب ، دخـتـر جـَحـْش بـن رئاب و مـادرش امـیـمـه ،دخـتـر عـبـدالمـطـلب عـمـّه رسول خدا بود. وی از کسانی بود که در اوایل ظهور اسلام ایمان آورد، و با پیامبر به مدینه ، مهاجرت نمود. پیامبر، او را به پسر خوانده خود ـ زیدبن حارثه ـ تزویج نمود. از آنـجـا کـه زیـنـب از اشـراف زادگـان قـریـش و عـمـّه زاده رسـول خـدا بـود، انـتـظـار ازدواج بـا پـیـامـبـر را داشـت . تـحـمـل ازدواج بـا پـسر خوانده پیامبر که غلامی آزاد شده بود، برای او دشوار بود و به همین جـهـت ابـتـدا از پـذیـرش ایـن ازدواج ، امـتـنـاع ورزیـد، ولی آیـه شـریـفـه نـازل شـد کـه هـر گـاه حـکـم خـدا و رسـول ، بـر کـاری قرار گرفت ، هیچ مؤ من و مؤ منه ای حق اعتراض و اختیار ندارد.

زینب به دنبال دستور الهی راضی شد، و ازدواج با زید را پذیرفت .

گـرچه مدتی از ازدواج آنها گذشت ؛ امّا عدم توافق اخلاقی سبب شد که زید و زینب از زندگی زنـاشـویـی راضی نباشند. زید چندین بار تصمیم گرفت که زینب را طلاق دهد ولی پیامبر او را از ایـن کـار بـاز می داشت . خداوند قبلا به آن حضرت خبر داده بود که زید زینب را طلاق می دهـد و زینب از همسران آینده اوست . پیامبر این مطلب را در نفس خود پنهان می کرد و از ظاهر شدن آن و عـکـس العـمـل مـردم در بـرابر آن می ترسید، بدین جهت وقتی زید از زینب شکایت می کرد و اظهار می داشت که می خواهد او را طلاق دهد، حضرت امر می کرد که زینب را نگهدارد. قرآن در این مورد می فرماید:

(چون توبه آن کس که خدایش نعمت داده بود و تو نیز به او نعمت داده بودی (زید بن حارثه) می گفتی ! همسرت را نگهدار و از خدا بترس ! در حالی که پنهان می کردی در نفس خود آنچه را کـه خـدا آشـکـار کـننده آن است (این خبر غیبی را که زید زینب را طلاق می دهد و زینب همسر تو می شـود) و از مـردم مـی تـرسـیـدی (که اجازه دهی زید زینب را طلاق دهد و با زینب ازدواج کنی) در صـورتی که خدا سزاوارتر است که از او بترسی . پس هنگامی که زید از همسرش جدا شد، او را بـه ازدواج تـو درآوردیـم تـا ازدواج بـا زنـان پـسـر خـوانـده بـر مـؤ مـنـان سـخـت نباشد.)

عـلت تـرس پـیـامـبـر از ایـن رویداد و مطرح شدن ازدواجش با زینب از این جهت بود که در جاهلیت عـرب سـنـت شده بود که با فرزند خوانده ، همچون فرزند واقعی رفتار شود و از جمله ازدواج بـا هـمـسـر او هـمچون ازدواج با همسر فرزند، بعد از طلاق برای پدر خوانده حرام باشد خدای بـزرگ مـی خـواهـد ایـن سـنـت جـاهـلی را بـشـکـنـد و پـیـامـبـر را سـنـت شـکـن قـرار دهـد. قبول چنین نقشی بسیار مهم است زیرا از طرفی مواجه شدن با یک عادت و سنت دیرینه قوم است و از سـوی دیـگـر روبـرو شـدن بـا اتـهـامـات دشـمـنـان و بـیـخـردان ؛ از ایـن رو پـیـامـبـر مـایل نبود این راز را آشکار کند ولی خدا پیامبرش را برای شکستن سنتهای جاهلی حمایت می کند و جـراءت مـی بخشد. هم رسم پسرخواندگی را لغو می کند و هم ازدواج همسر پسر خوانده را پس از طلاق با پدر خوانده مجاز می شمارد تا بر سایر مؤ منان نیز چنین اقدامی دشوار نباشد.

ایـن قول ، از امام زین العابدین (ع) روایت شده ، و مطابق ظاهر قرآن است ؛ چون خداوند فرمود: خدا، آنچه را تو در نفس خود پنهان کردی ، آشکار می کند و در آیات بعد با تعبیر (زوّجناکها) تـزویـج پیامبر (ص) با زینب را آشکار فرمود. پس معلوم می شود آنچه پیامبر (ص) در درون خـود پـنـهان می داشت علاقه به زینب یا علاقه به مطلّقه شدن او نبوده است بلکه پیامبر مورد عتاب واقع شده به خاطر این که با وجود علم به اینکه زینب درآینده همسر او خواهد بود، باز هم بـه زیـد مـی فـرمـود: او را نـگـهـدار، و اظـهـار نـکـرده کـه هـمـسـر تـو در آیـنـده هـمسر من خواهد شد.

مـتـاسـفـانـه دشـمـنـان کـیـنـه تـوز اسـلام و پـیـامـبـر در ایـن بـاره افـسـانه ها ساخته اند و به رسـول پـاک خـدا تـهـمـت هـا زده انـد، البـتـه از دشـمـن جـز ایـن انـتـظـاری نـیـسـت بـه هـر حـال ، پـس از ایـنـکه زید، زینب را طلاق داد و عدّه طلاق زینب تمام شد،خداوند برای اینکه سنّت جـاهـلی (حرمت ازدواج با زنان پسر خوانده پس از طلاق) را که از اعتقادات اعراب بود، بشکند، زینب را به ازدواج پیامبر درآورد.

پـس از ایـنـکـه عـدّه زینب ، به سرآمد، آیه شریفه نازل شد، که چون زید از او جدا شد (طلاقش داد)، او را بـه ازدواج تـو درآوردیـم . پـیـامـبـر فـرمـود: چه کسی به زینب بشارت می دهد، که خداوند او را به ازدواج من درآورد؟ خادم رسول خدا برای زینب خبر آورد. زینب ، از شنیدن این خبر، سـجـده شـکر به جا آورد و دو ماه روزه نذر کرد که به شکرانه این نعمت به جا آورد. او به این نـعـمـت ، بـر دیـگـر زنـان پـیـامـبـر افـتـخـار مـی کـرد کـه شـمـا را اقـوامـتـان بـه ازدواج رسول خدا درآوردند، ولی مرا خداوند به ازدواج پیامبر درآورد.

پـیـامـبـر (ص)، درا یـن ازدواج ، مـانـنـد سـایـر ازدواجـهـایـش ولیـمـه داد، ولی نقل کرده اند که ولیمه ای که در این ازدواج داد، برتر از بقیّه بود.