تاریخ و ذوالقرنین جلد 1 صفحه 294

پذیرفت و اظهار مکرّره جنرال غاردان، ناپلیون متعهد شده بود که هنگام ملاقات با الکسندر پاولیچ پادشاه روسیه به جهت انعقاد [176] مصالحه، در باب تخلیه ولایات گرجستان و آذربایجان نیز اهتمامی پردازد و پادشاه روسیه را به هر طریق که داند در تخلیه ولایات مذکوره راضی سازد. ملاقات ایشان واقع و مخاصمه خویش را دافع آمدند، ولی به هیچ وجه ذکری از تخلیه سرحدات ایران نکرده این سخن را بالذات به میان نیاورد.

دویّم آن که، جنرال غاردان خان- از قراری که ذکر شده- بنابر اصرار گداویچ سردار روسیه، واسطه التیام دولتین ایران و روس گردیده هنگامه لشکرکشی را به جهت دفع روسیه از تحریر حجّت (1) پا به مهری که ذکر شد، خام گردانید و موسی (2) ویردی نام معلم فرانسه [ای] را نزد گداویچ فرستاد که از معامله عزیمت ایروان درگذرد. این توسط از قوه به فعل نیامد سهل است که موسی ویردی از طرف گداویچ واسطه شد که مستحفظین قلعه ایروان، آن باره محکم بنیان را به روسیه واگذارند و اولیای دولت روز افزون پس از آن اسمی از ایروان به زبان نیارند.

سیّم آن که، موسی لامی نام فرانسه [ای] که مهندسی دلپذیر و همین موسی ویردی که معلّمی بی نظیر در آذربایجان مشغول تعلیم نظام جدید بودند، در هنگام عزیمت گداویچ بر سر قلعه ایروان که وقت کار و هنگام گرمی بازار بود، چنین اظهار نمودند که:

جنرال غاردان خان به ما شرحی نوشته که به جهت دوستی جدید که فی مابین پادشاهان فرانسه و روس واقع گردیده، سعی ما در کار نظام ایرانی، خلاف دوستی آن دو پادشاه ذی جاه است و ما را ازین پس در تعلیم سپاه ظفر پناه اکراه [است].

چهارم آن که، عسکر خان افشار ارومی که به سفارت فرانسه گراییده، مدّتی است که ناپلیون او را بی سبب در آن جا موقوف داشته، نه روانه می سازد، نه به اظهار کاری که متضمن صلاح این دولت نامدار (3) است می پردازد.

خلاصه بعد از ایراد آن (4) دلایل مسجّل و براهین مدلّل جنرال غاردان خان چون خر در وحل (5) مانده در مقابل، بعضی اجوبه مجمل و مهمل بر زبان راند، ولی چون در90

1- . ملی: (صحبت)
2- . موسیو: واژه ای فرانسوی به معنی جناب
3- . مجلس: (پایدار)
4- . ملی: (این)
5- . وحل: گل ولای تاریخ ذو القرنین متن 293 ذکر سفارت سرهرفردجنس از دولت انگریز به دربار مینوون و مراجعت جنرال غاردان خان پیمان شکن ..... ص : 290