تاریخ و ذوالقرنین جلد 1 صفحه 350

چمن ها رانده به اردو آمده باشند.

بالجمله [212] چون تدبیر را با تقدیر مخالفت بود، به هیچ وجه ازین تدابیر فایده رخ ننمود. چون هوا روشن و میان اردو و روسیه چندان فاصله نمانده بود، لهذا علی خان افشار نسقچی باشی سرکار اشرف به حکم والا، اهل حرف اردو بازار را به چالاکی کوچانیده از معرکه جنگ دورتر برده نوّاب اشرف خود پیاده گشته در میان افواج سرباز و توپخانه می دوید و حتی المقدور چند صف را به هم بسته مشغول جدال گردید. سواره قزاق در ابتدا به اردو یورش آورده از حملات دلیرانه نوّاب اشرف کاری نکردند، ولی کتلروسکی افواج و توپخانه خود را بر زمین بلند همواری کشیده، بنای صاعقه افشانی گذاشت و ازین طرف، مستر لینسین توپچی به سبب صلح انگریز و روس خود را از جنگ معاف داشت. معلمین دیگر نیز به دستور نوّاب اشرف، توپچیان نوآموز آذربایجانی را خود به نفس نفیس تعلیم می داد و عقده گلوله را به دست خویش از گلوی توپ می گشاد.

چون حکم تقدیر دیگرگون بود، لهذا کار هم دیگرگون شد [و] لشکر اسلام از محل سنگر روی برتافتند و افواج روسیه کفر انجام به اتمام کام، داخل گشته منازل نیکو یافتند.

نوّاب اشرف با هزار زحمت و تعب، سرباز و توپخانه را بالای تپه اصلاندوز که قریب به اردو بود برد و در آن روز عافیت سوز، خواب وخورد را بر خود حرام شمرد.

چون روسی نژادان کواکب بر تل بلند سپهر ملاعب شبیخون آوردند و اسپهبد مهر را به یک حمله از سنگر سپهر بیرون کردند، جمعی از اسرای سلطان بود، که در میان فوج بهادران بودند، فرار و به سوی روسیه نابکار روآوردند. از این که اسامی اکثری از سربازان آذربایجانی را می دانستند، به این تدبیر روسیه راهنما گشته، همّت به خدعه و حیله بستند. ایشان در پیش و روسیه از عقب از تپه بالا رفته سربازان آذربایجانی را به اسم صدا می کردند، تا امر مشتبه گردد. افواج شقاقی و آذربایجانی وقتی آگاه گشتند که روسیه را در میان خود دیده از جان گذشتند. به مدد اسلحه کارد و خنجر و سرنیزه در میان هم ریختند و در آن شب ظلمانی نور و ظلمت باهم آمیختند.

مستر کرشک معلم انگریز [ی] با آن که از کار جنگ فراغ داشت، از ضرب مهره آتشین تفنگ، روی به عالم دیگر گذاشت. لشکر اسلام در برابر آن کفره ظلام تاب مقاومت نیاورده خود را به کناری کشیدند و روسیه روسیه توپخانه و اسباب اردو را کلّا