تاریخ و ذوالقرنین جلد 2 صفحه 20

نوّاب نایب السلطنه پس از چند روز توقف از محال چورس به ولایت خوی گرایید و جناب آصف الدوله و قائم مقام را به حضور پرنور طلبید. ینارال پسقاویچ بعد از گذشتن نوّاب نایب السلطنه و آصف الدوله از رود ارس با اطمینان کامل در محاصره سردار آباد رایت شدّت برافراشت و حسن خان سارواصلان که همواره اصرار در جنگ و انکار در صلح داشت و شب و روز همّت بر محارست آن قلعه می گماشت، از بیم جان نیم شبی دیوار قلعه را (1) شکافت و فرارا به جانب ایروان شتافت. علی الصباح که ارامنه ساکن سردارآباد از قضیّه روباه بازی سارواصلان آگاه شدند، ابواب قلعه را گشوده روسیه را به دخول رهنما آمدند. پسقاویچ در روز شنبه نهم شهر ربیع الاول وارد سردار آباد گردید و صاحب آذوقه و اندوخته زیاد [شد]. پس از آن که آذوقه سپاه خود را از آن قلعه فراهم آورد، بلاتوقّف و درنگ به تسخیر قلعه ایروان روی آورد؛ در اوّل بار [376] جعفر قلی خان مقدم که با فوج مراغه [ای] از جمله مستحفظین عمده بود، یا از بیم جان، یا به سبب اغوای احسان خان نادان فرار نمود؛ ثانیا حسن خان سارواصلان که به سبب سوء رفتار خود از اهالی قلعه نامطمئن بود، دست اهتمام در قلعه داری نگشود و از ده شبان روز، روسیه از اطراف قلعه ایروان سنگرها بستند و از شدّت باریدن مهره های آتشین تفنگ، بنیان قرار اهل قلعه را درهم شکستند. بالاخره در شب جمعه دوازدهم شهر ربیع الاول سنه یک هزار و دویست و چهل و سه، هنگام طلوع صبح صادق، روسیه کاذب پای جلادت پیش نهادند و از سمت [مسجد] جامع ایروان، دست قدرت به آتش فشانی گشادند. حارسین قلعه را از تردّد گلوله های آتشین پی درپی از پشت دیوار باره یارای سر برآوردن نبود و سارواصلان نیز دست از قلعه داری کشیده و در مسجدی که در درون قلعه از مستحدثات اوست رفته، اقامت نمود. باب قلعه به آن استحکام را بر چهره روسیان بدفرجام گشادند و کلید آن حصار استوار را به دست آن قوم بدکردار دادند.

حضرت سارواصلان را با دست بسته در حضور پسقاویچ آوردند و مشار الیه را با حاجی میرزا محمد خان مقصودلو و حمزه خان انزانی و سایر تبعه و لحقه محبوسا روانه تفلیسا)