تاریخ و ذوالقرنین جلد 2 صفحه 53

ساخت، در باب تخلیه ایروان و لنکران به عذری موجّه پرداخت که ظهور این مطلب موقوف به اذن و اجازه ایمپراطور اعظم نیکولای پاولیچ است و اجازه ایمپراطوری نیز بسته به سفارت نوّاب امیرزاده اعظم حضرت محمد میرزا و دیگر هیچ. هرگاه صاحبقران کشورگیر بنابر مصلحت ملکداری، نوّاب امیرزاده معزی الیه را به نیت تهنیت جلوس ایمپراطوری بر تخت سلطنت، به دار الملک پطرزبورغ گسیل فرمایند و ابواب موافقت را از ظهور این نوع مهربانی و الفت بر چهره اولیای آن شوکت گشایند، بی شایبه تردید و تشکیک، ولایات مزبوره نیز مثل خوی و ارومیه و تبریز به پارنج نوّاب امیرزاده داده شود، بلکه معادل تنخواهی که اولیای دولت علیّه ایران خسارت کشیده اند، به صیغه تکلف در قبضه تصرف (1) او نهاده آید. نوّاب نایب السلطنه به جهت عرض فقرات [394] معلومه و قرار آن به اذن اولیای دولت جاوید ارکان عازم دربار دولت شده، در روز چهارشنبه بیست و ششم شهر محرّم الحرام وارد آستان معدلت آیت گردید. در مجالس متعدّده در انجمن معدلت دستور سخن از صحّت و سقم این مطلب گفته شد و بالاخره گوهر این مدّعا به منقبت بیان شاهنشاه مشکل گشا به این طریق سفته گردید که: نوّاب ولیعهد زمان، خود بنفسه عازم ملاقات ایمپراطور اعظم گشته و مشقت این سفر را خود متحمل شده، در راه استخلاص ولایات اسلام از تصرف کفره ظلام، از راحت تن گذشته باشد.

رأی ملک آرای اعلیحضرت شاهنشاهی را جمیع عقلای دربار شوکت مدار و امنا و وزرای درگاه فلک اقتدار پسندیدند و مباشر تهیّه و تدارک این کار، برحسب امر خسرو اعلی مقدار گردیدند.

تحف و طرفی که مناسب عزیمت ولیعهدی چنین و لایق شأن پادشاهی چنان بود، به انضمام اسباب و اوضاع عزیمت و ادوات مکلّل به جواهر پرقیمت، تسلیم کارکنان نوّاب نایب السلطنه العلیّه نمودند و رونق ولایت عهد را از بروز تفقّدات شاهانه افزودند.

چون جناب آصف الدوله اللهیار خان در بدایت ایّام وزارت خویش در باب استرداد ولایات متصرفی روسیه ازین دولت نصرت کیش اصراری داشت و عزّت خود راف)