مهاجران آل‌ابوطالب صفحه 18

حاج حسین آقا ملک در تهران نوشته شده بود به دستم رسید، که از نظر تاریخی قدیمتر از نسخه کتابخانه سپهسالار بود که عکس آن را من در اختیار داشتم. دستنوشت خودم را با این نسخه مقابله کردم، و هر جا که دو متن با هم اختلاف داشتند، هر کدام که درست‌تر به نظر می‌رسید، در متن می‌نوشتم، و به دیگری- اگر اهمیت زیادی داشت- در حاشیه اشاره می‌کردم.

البتّه نخواستم که در حاشیه‌ها به همه موارد اختلاف به طور گسترده اشاره کنم، زیرا ممکن بود با درگیر کردن نظر خواننده به اعداد و ارقام متن و حاشیه، او را به زحمت اندازم از طرفی به نظر من با توجه بر این که تمام این اختلافات از سهو قلم و دخل و تصرّف نسخه برادران نشأت گرفته است، این کار سود زیادی عاید خواننده نمی‌کرد. وانگهی در همه خوانندگان این علاقه را نمی‌دیدم که دو نسخه را با هم مقابله کنند وقت لازم برای تحمل چنین زحمتی را داشته باشند، همان‌طوری که تصور نمی‌کردم تمام خوانندگان کاملا نظیر هم باشند و یا برای آنها مراجعه به این اختلافات گسترده چندان خوش آیند باشد، و چه بسا که باعث تشویش خاطر آنها شده و در نتیجه ضرر آن بیش از فایده‌اش باشد!

در مرحله بعدی، راهی را پیش گرفتم، که با اصول فنّی مورد اعتماد و معمول مغایر است- بطوری که اشاره خواهیم کرد- پیمودن این راه پر رنجتر از راه اوّل بود، و چه بسا تحقیق درباره نسب یک شخصیّت، شبها و روزها مرا رنج می‌داد، و کوشش فراوان کرده، و مشکلات مقابله متن بر اساس آن مآخذ را تحمل می‌کردم و در جایی که تفاوت زیاد و مهمّی داشت سعی می‌کردم تا آن اختلافاتی که بین متن و آن مآخذ وجود دارد، در حاشیه ثبت کنم!

امّا وقتی که به این طریق از رسیدن به عبارت صحیح ناامید می‌شدم، آن عبارت را که در دو نسخه همسان بود، در متن می‌نوشتم و به وجود عبارت