مهاجران آل‌ابوطالب صفحه 20

شد تا ما از ذکر آن در حاشیه صرف نظر کنیم، و اندیشه گردآوری این شرح حالها را در کتاب مخصوصی به نام (معجم اعلام منتقلة الطّالبیین)- پس از این که قسمتی از راه را به روش اوّل پیموده بودیم- در سر بپروریم و این انصراف ما را واداشت تا به حاشیه‌ها- تا صفحه چهل از نوشته‌هایمان- به منظور استدلال از شرح حالهای موجود در آن و ضمیمه کردن آنها به معجم نامبرده، و پس از کار استدلال، همسان کردن اعداد و ارقام متن و حاشیه، مراجعه کنیم و هم باعث شد که دوباره زحمت تغییر و بازنویسی بعضی صفحات را قبول کنیم، و این کار، همان طور که متخصصان و اهل فنّ در رشته تحقیق کتب می‌دانند، کار پر زحمتی است!

در مواردی بدانچه در بعضی از کتب رجال برخورد داشتم، در حاشیه اشاره کردم، بویژه در کتب خطّی به دلیل کمیابی نسخه و ساده نبودن اطّلاع سایر خوانندگان از محتوای آنها، و در نوشتن آنها به خاطر ارتباطش با متن فایده زیادی می‌دیدم، مانند توجّه بر این که تنها این مؤلّف است که مطلب را نوشته و یا کسی را که باید نام می‌برد، نام نبرده، از قلم افتاده است و یا در بعضی کتابهای چاپی اشتباه شده است و نظایر اینها، همه را به خاطر استفاده خواننده، در جای خود نوشتم.

امّا در مورد معرّفی شهرها، زحمت زیادی را برای شناخت آنها متحمّل شدم زیرا آثار بیشتر آنها دگرگون شده و در نتیجه موقعیّت آنها قابل شناخت نبوده است و یا آثارشان بکلّی از بین رفته و به جای خرابه‌ها شهر دیگری با نام جدیدی غیر از نام اوّلیه بنا شده است! و یا این که نویسنده کتاب درباره نام صحیح آن شهر تحقیق درستی نکرده و تنها مطابق ظنّ خود چیزی نوشته بوده همان‌طوری که درباره: حراب و سماک که دو لقبند، نه دو نام، عمل شده است و نسبت بدانها نسبت به لقب است نه به شهر و مکان! در صورتی که تحقیق درباره این مطلب زحمت زیادی برای ما داشت تا وقتی که نظر ایشان، بر ما روشن شد و این تعریف را نیز ما در چهار چوب مخصوصی قرار