مهاجران آل‌ابوطالب صفحه 445

بتوما:

ما نتوانستیم مشخّصات دقیق این محلّ را پیدا کنیم، امّا (باب توما) به نام یکی از دروازه‌های دمشق آمده که وقتی یزید بن ابی سفیان دمشق را فتح کرد در آن جا منزل کرد و همچنین (بتم) نام دژی در بلاد فرغانه و کوههایی که به آنها بتم اول و بتم اوسط گفته می‌شود و تمام آبهای بخارا و سمرقند و تمام صغد از بتم اول و اوسط سرچشمه می‌گیرند، آیا مقصود مؤلّف یکی از اینهاست؟ احتمال دارد که باء، حرف جرّ باشد، نه جزء کلمه، در این صورت نام محلی دور دست در جزیره خواهد بود، زیرا که این محلّ در حرف باء ذکر شده، در صورتی که باید در حرف تاء ذکر می‌شد، (دقّت کن).

البجّه:

از نواحی شام. مؤلّف این طور نوشته است و لیکن از مؤلّف جای تعجّب است زیرا که (البجّه) به فتح و تشدید نام شهری بین شیراز و اصفهان است و آن جایی که از نواحی دمشق است به نام (بج حوران) است- دقّت کن-.

بحرین:

نام مجموعه‌ای از شهرهای ساحلی اقیانوس هند ما بین بصره و عمان که شهر مرکزی آن هجر است، و امروز جزء امارات خلیج عربی [!] است.

بحیره:

از نواحی مغرب. مؤلّف این گونه معرفی کرده است، اما احتمال دارد مقصود وی (بحیره اریغ- بر وزن احمر) باشد، که به دریای مغرب اتّصال دارد، بندرگاهی برای کشتیهاست و تا دشت فاس یک منزل فاصله دارد. در فهرست شهرهای اوّل باب این نام آمده، اما مؤلّف دوباره آن را ذکر نکرده است.

بخارا:

به ضمّ اوّل از بزرگترین و مهمترین شهرهای ماوراء النّهر است.

فاصله‌اش تا جیحون دو روز راه و تا سمرقند هفت روز است.

براهان:

به تخفیف راء، نام قلعه‌ای است در نواحی همدان که به آن فردجان نیز می‌گویند.

برباط:

از نواحی مغرب، نام بیابانی در اندلس از اراضی شذونه است و بعضی گفته‌اند نام شهری در آن جاست.

بربر:

نامی است شامل قبایل متعدّدی در سلسله جبال مغرب است که از برقه شروع می‌شود تا انتهای مغرب، قسمت بالای اقیانوس، و از سمت جنوب تا