جنگ ایران و عراق؛ تبلیغات از دیدگاه امام خمینی(ره) صفحه 2

مسلمان و شیعه مذهب عراق را به جنگ تشویق کند چاره‌ای نداشت، جز آن که به جنگ جنبه عربی - فارسی بدهد و ایرانیان یا فارس‌ها را همان مجوس‌های قدیم بخواند و جنگ را انتقام تاریخی فارس‌ها از نبرد پیروزمندانه قادسیه اول عرب‌ها به رهبری سعد بن ابی‌وقاص بخواند. به همین منظور، دستگاه تبلیغاتی عراق فیلمی به نام قادسیه تهیه کرد و بدین ترتیب، عملا به تحریف تاریخ و انحراف افکار عمومی مردم عراق اقدام کرد.

صدام و رژیم بعثی عراق تا مدت‌ها توانستند با امکانات تبلیغاتی وسیع و پر دامنه، افکار عمومی کشورهای عربی و بین‌المللی را تحت تأثیر قرار دهند و اهداف تجاوزکارانه خود را پنهان نگه دارند. حال این پرسش‌ها مطرح می‌شود که عوامل موفقیت آنان چه بود؟ چرا ما نتوانستیم به خوبی از تبلیغات و رسانه‌های جمعی، مواضع حق طلبانه و دفاعی خود را به گوش جهانیان برسانیم؟ آیا شرایط اجتماعی - سیاسی دوران انقلاب عامل اساسی ضعف ما در تبلیغات دوران دفاع مقدس نبود؟ آیا مسئولان جمهوری اسلامی ایران با دستگاه تبلیغاتی مدرن مخالف بودند؟ سهم عدم وجود یک سیاست تبلیغاتی در دوران دفاع مقدس چه میزان بود؟ آیا اصولا تبلیغات می‌توانست نقش کارآ و مثبتی را در دوران جنگ به نفع ما ایفا کند و در خلال درگیری‌های نظامی، نقش همسویی ابر قدرت‌ها با دولت عراق، به ویژه همکاری امپریالیسم خبری امریکا با رژیم بغداد در تبلیغات منفی بین المللی علیه ما چگونه بود؟

هدف این تحقیق، بررسی نقاط ضعف و قوت تبلیغات ایران و عراق در طول جنگ هشت ساله و روش تحقیق، تحلیلی - توصیفی است و سعی خواهد شد از طریق جمع‌آوری اطلاعات و اسناد منتشر شده و با مراجعه به رهنمودهای امام خمینی (ره) در طول دوران دفاع مقدس به پرسش‌های مطرح شده، پاسخ داده شود. به عبارت دیگر، این شیوه را روش تحلیل اسنادی می‌گویند که در آن، ارتباط بین مشاهده و نظر (رجوع به متن و نتیجه‌گیری درباره هر مطلب) یک رابطه دو طرفه است، یعنی با طرح پرسش، جست و جو در متن آغاز می‌شود و ممکن است پس از مطالعه آن، برخی از قسمت‌ها معنی قسمت‌های دیگر را تغییر دهد. [1] موریس دو ورژه [2] این روش را جزء روش‌های کلاسیک می‌داند که اغلب، مردم به شیوه ناآگاهانه‌ای آن را به عنوان کشف اطلاعاتی که خواستار آنند، به کار می‌گیرند. [3] .

به طور کلی، این شیوه دو روش تحلیل درونی و تحلیل بیرونی اسناد و متون را دربر می‌گیرد. تحلیل درونی سخنرانی‌ها، دست نوشته‌ها، پیام‌های تاریخی حضرت امام (ره) تحلیلی است که بر پایه‌های عقلانی استوار است و مفهومی است. [4] در تحلیل بیرونی متن، سند مورد نظر در متنی که از آن استخراج شده قرار گرفته و مطالعه می‌شود تا میزان درستی آن ثابت شود. در ضمن، شناخت زمینه‌های اصلی [5] پیام و سند در علوم اجتماعی بیانگر آن است که بدانیم مخاطبان و شنوندگان آن پیام و سند چه کسانی بوده‌اند و یا آن پیام در چه زمان و مکانی اظهار شده است. [6] .

مقاله حاضر از دو بخش تشکیل شده است. در بخش نخست، ادبیات تحقیق و تعاریف و مفاهیم و نقش تبلیغات و انواع و اقسام و ویژگیهای آن از دیدگاه امام خمینی (ره) و دیگران را شرح می‌دهیم و در بخش دوم، نقاط ضعف و قوت تبلیغات ما و دشمنان را بررسی می‌کنیم و در پایان، نتیجه‌گیری و جمع‌بندی کلی را ارائه می‌دهیم.

بررسی مفاهیم‌

تبلیغات چیست

در فرهنگ عمید، تبلیغ به مفهوم رسانیدن آمده است: پیغام یا خبر، پیام یا مطلبی را به اطلاع مردم رسانیدن. [7] .

در زبان و فرهنگ فرانسه، اصطلاح Lapropaganda را به مفهوم تبلیغ، ترویج، کوشش برای انتشار دادن مراسم و مسلکی به کار می‌برند که در اصل، از ریشه لاتینی Propgatus گرفته شده [8] و منظور از آن، هر اقدام منظمی است که برای رواج عقیده و مرام و قبولاندن عقیده یا آیین ویژه‌ای در زمینه‌های سیاسی و اجتماعی و غیره انجام شود. [9] از نگاه امام خمینی (ره)، تبلیغات از اصول بسیار مهم اسلام است و منظور از آن، شناساندن خوبی‌ها و تشویق به انجام آنها و ترسیم بدی‌ها و نشان دادن راه گریز و