یادنامه طبری صفحه 101

همین صفت را داشته باشد، و اگر اعطاء اصل مقام نبوت در اختیار خداست و رسالت امری است انتصابی نه انتخابی، بخشودن اصل مقام امامت نیز در قلمرو اختیار خاص الهی است و امامت، امری است انتصابی نه انتخابی. و اگر تعیین شخص معیّن به عنوان امام نیز یا به اعجاز اوست و یا به نصّ معصوم دیگر که هر دو اماره نصب الهی است.

غرض آنکه، امامت در بسیاری از امور همتای نبوّت است لذا دارای همان شرائط و اوصاف بوده و همان احکام مقام ثبوت و اثبات نبوت را دارا می‌باشد. همانطوری که نبوت عامّه را می‌توان با برهان اثبات کرد ولی نبوت خاصه را نمی‌توان با دلیل عقلی ثابت نمود، و البته امامت عامه و امامت خاصه نیز اینچنین‌اند.

و همانطوری که با علم شهودی می‌توان نبوت خاصه پیامبر مخصوص را مشاهده کرد، با کشف شهودی نیز می‌توان امامت خاصه امام مخصوص را مشاهده نمود.

برای اثبات امامت عامّه همان برهان حکمت که درباره نبوت عامّه جاری است کافی می‌باشد. گروهی از متکلمان به قاعده لطف درباره نبوت عامه استدلال نموده‌اند، ولی درباره امامت عامّه به آن استدلال نکرده‌اند، چون امامت را فعل مردم می‌دانند نه فعل خدا و قاعده لطف برای اثبات ضرورت فعل خداست نه وجوب تکلیفی مردم، و این گروه چون امامت را جزء فروع دین شمرده‌اند و آن را در ردیف سائر احکام فقهی و فرعی درآورده‌اند و موضوع مسأله آنان فعل مکلّف است نه فعل خدا، لذا از استدلال برای اثبات آن به قاعده لطف معذورند. لیکن کسانی که امامت را چون نبوت، فعل خداوند می‌دانند نه فعل مردم، برای اثبات آن فقط به برهان عقلی استدلال می‌کنند، گرچه حدّوسط در برهان عقلی همواره یکسان نیست، زیرا غالب متکلمان امامیّه که تفکر فلسفی نیز دارند به برهان حکمت استدلال کرده و حدّوسط دلیل آنها حکمت خداست؛ و برخی از آنان به دلیل قاعده لطف تمسّک می‌جویند.

بهرحال تذکّر این نکته لازم است که تناسب بین دلیل و مدعّا ایجاب می‌نماید که هرگز کسی که امامت را جزء اصول دین بشمار می‌آورد نه جزء فروع، برای اثبات آن مسأله کلامی استدلال فقهی نکند بلکه فقط از راه دلیل کلامی آن را تثبیت نماید.

لیکن برخی از متکلمان گرانقدر ما دلیل فقهی را در کنار دلیل کلامی ذکر کرده و آن را همانند دلیل کلامی برای اثبات امامت عامّه سودمند دانسته‌اند.