یادنامه طبری صفحه 113

که وی خاتم الاولیاء و خاتم الاوصیاء و خاتم الائمّة (ع) است.

و همانطوری که حضرت علی بن ابیطالب (ع) در آغاز وحی‌یابی پیامبر اکرم (ص) از نور وحی و رسالت آگاه بود و کلام پیک الهی که بر نبی اکرم (ص) نازل می‌شد برای او معلوم بود در پایان عمر مبارک حضرت رسول (ص) که فرشتگان نازل می‌شدند تا جریان وصیّت را تسلیم پیامبر (ص) کنند، امیر المؤمنین آگاه شد چه اینکه فرمود: ...

اسمع الحدیث و لا اری شیئا 78 .. سپس نبی اکرم (ص) آنچه را از پیک وحی دریافت کرد به حضرت علی (ع) اعطاء کرد و فرمود: ... خذما آتاک اللّه بقوّة .. در هنگام ارتحال خود به امام و وصیّ بعد از خود آنچه را که من به تو گفتم، بگو. 79

فصل پنجم: معرفت مسائل فقهی در تفسیر طبری‌

بررسی دقیق مباحث فقهی را باید از کتابهای فنّ فقه یا آیات الاحکام انتظار داشت، و نمی‌توان دقائق آن را در فنّ تفسیر جستجو کرد، لیکن خطوط کلّی فقه در نظر یک فقیه را نمی‌توان از مطالعه نوشتار تفسیری وی استنباط نمود. البته نظر نهائی را باید از آخرین نوشته مؤلّف بدست آورد چنانکه در پیشگفتار این گفتار گذشت. آنچه در این فصل می‌آید نمادی کوتاه از طرز تفکر فقهی طبری در تفسیر اوست.

فرع یکم: صورتی که شستن آن در وضو لازم است، عبارتست از تمام مقداری که از رستنگاه موی سر تا چانه از لحاظ طول و تمام آنچه بین دو گوش قرار دارد [بگمان طبری] از لحاظ عرض، و شستن باطن دهن و بینی و چشم و نیز زیر موهای چانه و دو گونه لازم نیست، زیرا دو چشم جزء صورت است و شستن آنها به اجماع علماء واجب است ولی شستن زیر پلک‌ها به اجماع آنها واجب نیست. و این اتفاق در اثر آگاه نمودن پیامبر اکرم (ص) است که امّت خود را بر آن واقف کرد، و چون رساندن آب وضو به داخل دهن و بینی و به زیر موهای چانه و گونه‌ها و آبخور مانند رساندن آب به زیر پلکها دشوار است لذا شستن آنها در وضو واجب نیست، براساس قیاس این امور یاد شده بر زیر پلکها، و اگر از برخی صحابه نقل شده که باطن دهن و بینی و زیر موهای چانه و صورت را می‌شستند برای وجوب شستن آنها نبود بلکه خواستند ایثار کرده و یکی از دو امر دشوار را برگزینند و اگر کسی خیال وجوب کند از منهاج فقهاء که قیاس است غفلت نموده است که شئ محل اختلاف به