یادنامه طبری صفحه 134

تاریخ و تفسیر طبری‌

در میان آثار علمی ابو جعفر محمد بن جریر طبری آملی مازندرانی (224- 225- 310) فقیه و محدث و مفسر و مورخ مشهور اسلامی، ما با دو کتاب از مشهورترین آثار او کار داریم و این دو تاریخ کبیر او به نام الامم و الملوک و تفسیر کبیر او موسوم به جامع البیان فی تفسیر القرآن است.

مسعودی مورخ نامی (م. 346) در مصر، در مقدمه کتاب گرانقدرش مروج الذهب ضمن ذکر مآخذ خود می‌نویسد: «و اما تاریخ ابو جعفر محمد بن جریر، از همه تاریخها برتر و بر همه کتب تصنیف شده در تاریخ فزونی دارد. طبری در این تاریخ، انواع اخبار را گرد آورده، و دربردارنده فنون آثار و مشتمل بر اصناف علوم است. تاریخ طبری کتابی است که فواید آن بسیار است و چرا چنین نباشد، حال آن‌که مؤلف آن فقیه عصر و عابد زمان خود بوده است و علوم فقهای شهرها و کشورها و حاملان سنن و آثار به او منتهی گشت. 2

خطیب بغدادی (م. 463) در «تاریخ بغداد» می‌نویسد: «طبری در شناخت تاریخ گذشتگان و ایام و اخبار آنها استاد بود. او راست کتاب «الامم و الملوک» و کتاب تفسیر که هیچکس مانند آن را تصنیف نکرده است.» 3

قاضی القضات ابن خلکان شافعی (م. 681 ق) می‌نویسد: «طبری در نقل خود موثق، و تاریخ او صحیح‌ترین تواریخ و متقن‌ترین آنهاست.» 4

تاریخ طبری برحسب احادیثی تنظیم شده که در هر مورد، خود آنها را با اسناد خویش روایت می‌کند و جز اندکی که در آنها عقل و نظر را به کار برده، به گفته خود در مقدمه کتاب، بقیه همان نقلیات با روایات خود اوست یا نوشته‌های دیگران که به طور مستقیم یا با یک واسطه، طبری آنها را در تاریخ خود آورده است، مانند احادیث سیف ابن عمر تمیمی و غیره.

تاریخ طبری توسط ابو علی محمد بن محمد بلعمی وزیر منصور بن نوح سامانی (م.

382 یا 386 ه)، با حذف اسناد و مکررات آنها تلخیص و به فارسی شیوا ترجمه شده و