یادنامه طبری صفحه 135

اخیرا انتشار یافته است. همچنین به زبان ترکی ترجمه و چاپ و منتشر شده و در 1867 تا 1874 میلادی، زوتنبرگ ترجمه فارسی آن از سوی بلعمی را به فرانسه برگردانده و در چهار مجلد در پاریس چاپ شده است. همین چاپ فرانسوی آن است که خاورشناسان را با طبری و تاریخ او به منزله قدیمترین و معتبرترین و مهمترین تاریخ مفصل اسلام، آشنا ساخت و از روی آن به قضاوت پیرامون اسلام و پیغمبر و قرآن پرداخته و اظهارنظر کرده‌اند. از جمله احادیث آغاز وحی و بعثت پیامبر در تاریخ طبری است که هم اکنون درصدد تجزیه و تحلیل و نقد و نقض آن هستیم.

تفسیر طبری به نام جامع البیان فی تفسیر القرآن نیز در سال 1373 در 30 جلد چاپ و منتشر شده، و ترجمه فارسی آن توسط بلعمی که باز تلخیصی از آنست در هفت مجلد به سال 1344 شمسی در تهران انتشار یافته است. خطیب بغدادی می‌گوید: «طبری حافظ کتاب اللّه و استاد قرائتها و بصیر به معانی قرآنی بود. وقتی محمد بن اسحاق بن خزیمه نیشابوری (همعصر طبری) تفسیر او را از آغاز تا انجام خواند، گفت: «من در روی زمین داناتر از محمّد بن جریر سراغ ندارم». و احمد بن ابی طاهر اسفراینی گفته است: اگر مردی به چین سفر کند که تفسیر محمد بن جریر طبری را به دست آورد، جای دوری نرفته است.» 5

اینک ما احادیث آغاز وحی و بعثت پیامبر را از تاریخ طبری و تفسیر او که جمعا ده حدیث است، می‌آوریم و یکایک آنها را که نمونه بقیه احادیث بعثت در منابع دیگر، قبل و بعد از طبری است، می‌آوریم و به بررسی و نقد آنها می‌پردازیم.

احادیث آغاز وحی در تاریخ و تفسیر طبری‌

حدیث اول‌

اشاره

طبری به سند خود از عروة بن زبیر از (خاله‌اش) عایشه همسر پیغمبر (ص) روایت می‌کند که عایشه گفت: «نخستین بار که به رسولخدا وحی شد، رؤیای صادقه و مانند صبح صادق روشن بود. سپس پیغمبر میل به گوشه‌گیری پیدا کرد. به همین جهت به غار حرا می‌رفت، و شبهای متعددی را در آنجا به عبادت می‌پرداخت. آنگاه به خانواده‌اش سر می‌زد، و برای مدتی دیگر زاد و توشه فراهم می‌آورد، تا این‌که به حق برخورد (نمود) و (جبرئیل) به نزد او آمد، و گفت: ای محمد! تو پیغمبر خدایی!