یادنامه طبری صفحه 138

حدیث هم مرسل و بدون سند است! به دلیل این‌که عایشه در این حدیث از اموری خبر می‌دهد که چند سال قبل از ولادت او روی داده است. زیرا عایشه حداقل چهار سال بعد از بعثت متولد شده است. بنابراین عایشه چه خبری از آغاز وحی داشت، و او کجا هنگام نزول وحی در غار حرا در کنار پیغمبر بود؟ اگر بگویند امکان دارد عایشه، حدیث خود را به خود پیغمبر مستند کند، یا از کسی شنیده باشد که در آغاز وحی شاهد بوده است، می‌گوییم مانعی ندارد، ولی این حدیث نمی‌تواند به این صورت درست باشد و قابل اعتماد نیست. زیرا چنانکه اشاره کردیم حدیث «مرسل» است، یعنی بدون سند می‌باشد. شخصی که احتمالا عایشه از او روایت کرده است هم شناخته نشده، و عدالت وی برای ما محرز نیست.» 9

نقد حدیث از دید ما

گذشته از نقد مرحوم شرف الدین عاملی، حدیث نخست طبری ایرادهای دیگری هم دارد که ذیلا به آنها اشاره می‌کنیم. این حدیث قبل از طبری در سیره ابن هشام (م. 218 ق) و صحیح بخاری (م. 256 ق) و صحیح مسلم نیشابوری (261)، و صحیح ترمذی (279)، و صحیح نسایی (م. 303 ق) هم آمده است، ولی طبری آن را با سند خود روایت کرده است، و اینک موارد ایراد ما:

1. حدیث سقطها و کمبودهایی در متن دارد که ما در میان دو ابرو آورده‌ایم، به عبارت دیگر حدیث تا حدی نامفهوم است.

2. ما به غار حرا سر زده‌ایم. آنجا جایی نیست که بتوان در آن به سر برد. حتی جا برای خوابیدن و استراحت یک نفر ندارد، و فقط می‌توان در آن نشست و دراز کشید. از این گذشته اصولا چرا باید پیغمبری که می‌خواهد دنیای خواب‌آلود را تکان دهد کارش را از غار آغاز کند؟ 2

تعبیر غار حرا فقط در حدیث عایشه آمده است. در سایر احادیث نخستین حرا دارد که می‌توان گفت پیغمبر نیز مانند عبد المطلب در دامنه کوه حرا چادر می‌زده و در آنجا به عبادت می‌پرداخته، آن هم چند روزی، نه یک ماه.

3. خدا که می‌داند پیغمبر مکتب نرفته و درس نخوانده، این چه تکلیفی است که