یادنامه طبری صفحه 15

و ترجیح داد که اختصاصا سرگرم تدریس و تألیف گردد و از هر کاری جز ایندو روی گرداند. از این روی، بقیه عمر خود را- جز دو سفر به زادبوم خویش یعنی طبرستان که یکی از آنها در سال 290 قمری روی داد- در بغداد سپری ساخت. 9

طبری سرانجام خانه‌ای در «رحبه یعقوب» در بغداد بنا کرد و اوقات شبانه‌روزی خود را برنامه‌ریزی نمود و فرصتهای یومیه خویش را در عبادت و قرائت و املاء و تألیف تقسیم و تنظیم نمود و عاقبت در شامگاه روز یکشنبه دو روز مانده از شوال سال 310 از دنیا رفت و در روز دوشنبه هنگام چاشت روز پس از درگذشتش در خانه‌اش به خاک سپرده شد و بر جنازه او جمعیتی که شمار آنها را جز خدا نمی‌داند گرد آمدند و ماهها بر گور او نماز می‌خواندند. به هنگام مرگ، با اینکه حدود هشتاد و هشت سال از عمر او می‌گذشت موهای سیاه در سر و صورتش فراوان دیده می‌شد. 10

قناعت و مناعت طبری‌

چنانکه قبلا اشارت رفت هزینه زندگانی طبری از سوی پدرش، به هر شهر و دیاری که برای تحصیل علم می‌رفت، تأمین می‌شد و خود می‌گوید: مدتی بود که وصول آن به تأخیر افتاد و در نتیجه ناگزیر شدم دو آستین جامه‌ام را بفروشم 11 [و از رهگذر آن نیازم را برآورده سازم]. این جریان و رویدادهای دیگری که در زندگانی طبری جلب‌نظر می‌کند مناعت طبع او را نشان می‌دهد.

اشعار زیر که طبری آن را ضمن حادثه‌ای سرود همین امر را تأیید می‌کند، آنجا که مخلد بن جعفر دقّاق می‌گفت محمد بن جریر این اشعار را برای ما برخواند:

اذا أعسرت لم یعلم رفیقی‌و أستغنی فیستغنی صدیقی

حیائی حافظ لی ماء وجهی‌و رفقی فی مطالبتی صدیقی

و لو أنّی سمحت ببذل وجهی‌لکنت إلی الغنی سهل الطّریق‌ی - به گاهی که در عسرت و نداری بسر می‌برم، رفیق و همدم من از آن آگاهی ندارد.