یادنامه طبری صفحه 17

طبری را فراخواند؛ کتابی که اقوال و آراء علما در مسأله وقف در آن به هم نزدیک و نظر آنان درباره آن متحد و مصون از اختلاف باشد. وقتی طبری چنین کتابی را تألیف و املاء کرد، موجب شگفتی خلیفه گشت. پس، دستور داد جایزه بزرگی برای این کار به او بپردازند؛ اما طبری این جایزه را نپذیرفت. به او گفتند: آن‌که نزد خلیفه بار می‌یابد سزا است بدون انعام و جایزه و یا برآورده شدن حاجت و نیازی از پیشگاه او باز نگردد. طبری گفت: اما برآوردن حاجت، من از خلیفه می‌خواهم که همکاران پلیسها و پاسبانان را وادارد تا از ورود فقرا و خواهندگان به ایوان مسجد تا انقضای خطبه نماز جمعه جلوگیری کنند. 13

فرغانی می‌گفت: محمد [بن جریر طبری] از سرزنش هیچ ملامتگر، علی‌رغم آزار و رنج شدیدی که بر او وارد می‌شد، تحت تأثیر قرار نمی‌گرفت و متانت و آرامش و شهامت خویش را از دست نمی‌نهاد و اهل دین و دانش منکر حلم و زهد و بی‌اعتنایی او به دنیا و قناعتش به سهمی از ماترک پدرش که در طبرستان [یعنی آمل] برای او به ارث گذارد، نبوده‌اند. 14

المکتفی باللّه پس از آنکه طبری کتاب وقف و ابتداء را نگاشت هزار دینار به سوی او فرستاد؛ اما طبری آن را برگرداند. به او گفتند: آن را به تهیدستان صدقه کن. قبول نکرد و گفت: شما نسبت به اموال خود سزاوارتر هستید تا آن را به چه کسانی به عنوان صدقه بپردازید. 15

طبری، دانشمندی کوشا و نستوه و پرکار:

همان‌طور که معروف است طبری به یاران و شاگردان خود گفت: آیا برای املای تفسیر قرآن آمادگی دارید تا آن را بنگارید؟ سؤال کردند تا چه مقدار؟ طبری گفت: در سی هزار برگ. گفتند: این کاری است که قبل از پایان گرفتن آن عمری باقی نمی‌ماند [بلکه عمرها از رهگذر آن به پایان می‌رسد، ولی این کار خاتمه نمی‌پذیرد]. لذا طبری تفسیر را در سه هزار برگ به طور فشرده املاء کرد. آنگاه گفت: آیا برای املای تاریخ جهان از آدم ابو البشر تا زمان معاصر ما آماده‌اید؟ گفتند: تا چه اندازه؟ طبری همان مقدار سی هزار برگ را پیشنهاد کرد.