یادنامه طبری صفحه 171

به نام خدا، یعنی بگو بسم اللّه الرحمن الرحیم، و این دلیل است که بسم اللّه در آغاز هر خواندنی مأمور به است.»

شهاب الدین سید محمود آلوسی از واحدی (م. 468 ق) نقل می‌کند که وی از عکرمه و حسن بصری روایت نموده که گفتند: «نخستین چیزی که از قرآن نازل شده بسم اللّه الرحمن الرحیم، و نخستین سوره هم اقرأ بوده است». و می‌نویسد: «ابن جریر (طبری) و غیره از طریق ضحاک از ابن عباس روایت کرده‌اند که نخستین چیزی که جبرئیل نازل کرد این بود که گفت: یا محمد! بگو: اعوذ باللّه من الشیطان الرجیم، سپس بگو: بسم اللّه الرحمن الرحیم.» 44

بانوی دانشمند معاصر دکتر عایشه بنت الشاطی در تفسیر خود به نام التفسیر البیانی للقرآن الکریم ذیل سوره اقرأ، حدیث عایشه راجع به آغاز وحی را از تفسیر طبری نقل می‌کند، سپس می‌گوید: «طبری چون معنی «اقْرَأْ» روشن بوده، نیازی به تأویل آن نداشته است. زیرا «اقْرَأْ» از نظر عربیت همان تلاوت است، نه احتمال غیر مألوف دیگر.» 45

پایان بحث و نتیجه‌گیری‌

از مجموعه آنچه از آغاز تا پایان این نوشتار آمده است، این‌طور نتیجه‌گیری می‌کنیم که: پیغمبر اکرم از آغاز ولادت تا هنگام بعثت در سن چهل سالگی، تحت مراقبت یکی از بزرگترین فرشتگان الهی (روح القدس) قرار داشته است. از سن 37 سالگی گاه‌گاهی صداهایی می‌شنیده که به وی مژده نبوت می‌دادند، ولی شخص گوینده را نمی‌دیده، تا این‌که در چهل سالگی هنگامی‌که در بلندی کوه حرا بود، جبرئیل بر وی نازل شد و گفت: بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ، اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّکَ الَّذِی خَلَقَ، تا ما لَمْ یَعْلَمْ. یعنی شش آیه اول سوره اقرأ را به او آموخت. پیغمبر چون آغاز کار بود، از این‌که جبرئیل گفت نام خدایت را بخوان، متوجه نشد که نام خدا را چگونه و با چه ترکیبی بخواند. لذا گفت: چه را بخوانم؟ جبرئیل تکرار کرد که: بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّکَ الَّذِی خَلَقَ.

پیغمبر متوجه شد که باید نام خدایی که او و جهانیان را آفریده است، باید در ترکیب «بسم اللّه الرحمن الرحیم» بخواند. پیغمبر گفت: بسم اللّه الرحمن الرحیم! پس اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّکَ الَّذِی خَلَقَ، یعنی بگو: بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ*!! نه بخوان به نام خدایت. زیرا