یادنامه طبری صفحه 179

اجمال آن مسطور گشت، همین وجوب خواندن بسم اللّه در نمازها در آغاز سوره‌ها نیز دلیل دیگری است که سوره اقرأ بسم اللّه داشته است، ولی مفسرین عامه و خاصه متوجه نشده‌اند و به جای اینکه بگویند در آغاز وحی شش آیه سوره اقرأ نازل شده، از بسم اللّه تا ما لم یعلم، می‌گویند: پنج آیه بوده از اقرأ تا ما لم یعلم، و تاکنون کسی نگفته است، پس بسم اللّه سوره اقرأ از کجا آمد؟ آیا می‌شود در آغاز سوره حمد و دیگر سوره‌ها باشد و در آغاز نخستین سوره نباشد؟! آیا پیغمبر ما، جبرئیل یا صحابه آن را افزوده که در این صورت جزء وی و قرآن نمی‌باشد و نباید وارد قرآن شود.

به نظر ما اختلاف شیعه و سنی راجع به خواندن بسم اللّه به جهر یا اخفات یا حذف آن، از همین‌جا سرچشمه گرفته است. زیرا درست تحقیق نشده که آیا نخستین سوره قرآنی بسم اللّه داشته است یا نه؟ که گفتیم داشته است و معنی اقرأ باسم ربک هم این است که ای پیغمبر! همین بسم اللّه را که نام خداست و در آغاز سوره است برای تیمن و تبرک بخوان! بنابراین بسم اللّه در آغاز سوره اقرأ و حمد بوده و در آغاز تمام سوره‌های دیگر، و این بزرگترین شعار قرآنی و اسلامی است و حذف آن، یا خواندن آن به اخفات هیچ مورد ندارد.

خواندن بسم اللّه به جهر در نمازها و قرائت قرآن به قدری در میان جامعه شیعه امامیه رایج و مسلّم بوده که محدث مشهور ابن عقده (م. 333) به گفته نجاشی در ترجمه وی، کتابی به نام «الجهر ببسم اللّه الرحمن الرحیم» داشته است.

امام محمد باقر (ع) می‌فرماید: «پیغمبر (در نمازها) بسم اللّه را بلند می‌خواند و صدایش را با خواندن آن بلند می‌کرد. وقتی مشرکین آن را شنیدند، رو برگردانیدند و پا به فرار گذاشتند. خدا هم این آیه را نازل کرد: وَ إِذا ذَکَرْتَ رَبَّکَ فِی الْقُرْآنِ وَحْدَهُ وَلَّوْا عَلی أَدْبارِهِمْ نُفُوراً.» 57

سلیمان جعفری از امام رضا (ع) پرسید کدام آیه بزرگترین آیه در کتاب خداست؟

فرمود: بسم اللّه الرحمن الرحیم. 58

به علی علیه السّلام خبر رسید که مردمی بسم اللّه را از قرائت حذف می‌کنند، فرمود:

«بسم اللّه آیه‌ای از کتاب اللّه است که شیطان از یاد آنها برده است.» 59

امام محمد باقر (ع) می‌فرماید: «گرامی‌ترین آیه در کتاب خدا بسم اللّه الرحمن