یادنامه طبری صفحه 18

آنان همان پاسخ [یأس‌آمیز و نومیدانه] را عرضه داشتند. طبری گفت: «انّا للّه، ماتت الهمّتم» (همّتها مرده و از کار افتاده است). 16

گویند: طبری مدت چهل سال متوالیا هر روز چهل برگ مطلب علمی می‌نوشت. 17

شاگرد او، فرغانی، می‌گفت: تلامذه طبری مدت عمر او را از زمان بلوغ تا هنگام مرگش محاسبه کردند و تألیفاتش را بر این مدت از نظر شمار روزها تقسیم نمودند و سرانجام به این نتیجه رسیدند که او در هر روز چهارده برگ مطلب می‌نگاشت. 18

طبری و حنابله‌

همان‌گونه که قبلا اشاره کردیم طبری به عزم دیدار از احمد بن حنبل و تتلمذ در محضر درس او عازم بغداد شد، اما اندکی قبل از ورود او به بغداد احمد بن حنبل از دنیا رفت؛ به رغم آن [شاید طبری با مطالعه در آثار احمد بن حنبل به این نتیجه رسید] که او محدثی بیش نبوده و از نظر فقهی، آراء او فاقد ارزش و اعتبار است [و گویا انتقادات او از احمد بن حنبل موجب گشت] در بغداد مورد دشمنی و آزار حنبلیها قرار گیرد 19؛ بخصوص- چنانکه خواهیم دید- طبری خود مذهبی را در کنار مذهب احمد بن حنبل و مذاهب دیگر اهل سنت بنیاد کرده بود.

حسیک حافظ می‌گفت: امام الائمّه ابن خزیمه از من پرسید: آیا از ابن جریر چیزی کتابت کرده و گفته‌هایی از او نگاشته‌ای؟ گفتم: نه. گفت: چرا؟

پاسخ دادم که ابن جریر میان مردم ظاهر نمی‌شد [و دسترسی به او امکان‌پذیر نبود] و حنبلیها از ورود هر کسی بر ابن جریر ممانعت می‌کردند. ابن خزیمه گفت: حنابله چه بدرفتاری را درباره ابن جریر در پیش گرفتند. 20

ابو بکر بن بالویه می‌گفت: از امام الائمّه ابن خزیمه شنیدم که می‌گفت:

بر روی زمین هیچ کسی را عالمتر از محمد بن جریر نمی‌شناسم؛ حنبلیها بر او ستم راندند. 21