یادنامه طبری صفحه 181

حدیث ابو عبیده هم که سند آن را از حفظ نداشته (؟) مؤید گفتار ماست، البته با جزئی فرقی که دارد، و آن این‌که در احادیث ما می‌گوید شیطان آن را از یاد آنها برده است، نه اینکه شیطان سرقت کرده باشد.

امیر المؤمنین همین‌که به خلافت می‌رسد، مردم را مجبور می‌کند بسم اللّه را در نمازها به جهر بخوانند. راستی این معنی از باب مدینه علم پیغمبر چه را می‌رساند؟

می‌رساند که بسم اللّه نخستین آیه قرآنی بوده که در آغاز پنج آیه سوره اقرأ برای نخستین بار بر پیغمبر خاتم نازل شده، و خدا توسط جبرئیل از وی خواسته بود بگوید: بسم اللّه الرحمن الرحیم. سپس سوره حمد هم که خدا آن را سبع المثانی دانسته، یعنی هفت آیه که دوبار در هر نماز خوانده می‌شود، یکی از آنها بسم اللّه آن است، و طبق روایات معتبر و نظر محققان مفسرین هر سوره قرآن هم با سرفصل بسم اللّه الرحمن الرحیم آغاز می‌شده است، پس این بسم اللّه را که شعار مسلمانی و اولین آیه قرآنی است و در آغاز سوره حمد هم بوده است، باید در همه نمازها بلند خواند. حال چرا به روایت بعضی از صحابه و بر اساس اقوالی نادرست، باید آن را یا آهسته خواند یا بکلی حذف کرد، ما که نفهمیدیم چرا؟! ما لَکُمْ کَیْفَ تَحْکُمُونَ؟!!

یادداشتها

______________________________
(1) این کتاب تاکنون چهار بار چاپ و منتشر شده است.
(2) مروج الذهب، ج 2 ص 15، چاپ دوم به سال 1377 ه.
(3) تاریخ بغداد، چاپ دار الکتب العلمیه بیروت، ج 2 ص 162.
(4) وفیات الاعیان، ج 3، ص 332، چاپ اول به سال 1367 ه.
(5) تاریخ بغداد، ج 2 ص 163.
(6) تاریخ طبری، ج 2 ص 47.
(7) باب آغاز وحی، جزء اول صحیح بخاری، و تفسیر سوره اقرأ جزء سوم، و در باب ایمان صحیح مسلم، و در تفسیر سوره مزبور صحیح ترمذی و نسائی هم آمده است.
(8) ارشاد الساری، جزء اول ص 171.
(9) اجتهاد در مقابل نص، ترجمه «النص و الاجتهاد» ص 412.
(10) تاریخ طبری، ج 2 ص 48.
______________________________
(11) تقریب التهذیب، چاپ دوم، ج 1 ص 422.
(12) تاریخ طبری، ج 2 ص 50.
(13) تقریب ابن حجر، ج 1 ص 544.
(14) تقریب ابن حجر، ج ص 435.
(15) تاریخ طبری، ج 2 ص 5.
(16) تاریخ طبری، ج 2 ص 50.
(17) تاریخ طبری، ج 2 ص 51.
(18) تاریخ طبری، ج 2 ص 51.
(19) تاریخ طبری، ج 2 ص 52.
(20) تاریخ طبری، ج 2 ص 52.
(21) ترجمه تفسیر طبری، بقلم بلعمی، جلد هفتم ص 2033 تا 2035.
(22) مسند احمد حنبل، ج 21 ص 270.
(23) مناقب ابن شهرآشوب، چاپ قم، ج 1 ص 44.
(24) طبقات محمد بن سعد واقدی، چاپ بیروت سال 1376 ق، ج 2 ص 194.
(25) مناقب ابن شهرآشوب، چاپ قم، ج 1 ص 46.
(26) آیت اللّه مرحوم حاج میرزا خلیل کمره‌ای، فقیه و حکیم و دانشمند بزرگ.
(27) تاریخ ادیان، دکتر علی شریعتی، ص 224.
(28) اسلام و غرب، ترجمه مرحوم سید غلامرضا سعیدی، ص 43.
(29) عذر تقصیر به پیشگاه محمد و قرآن، ترجمه مرحوم سید غلامرضا سعیدی، ص 15.
(30) تاریخ تمدن اسلام، ترجمه فارسی، ص 21. درباره ورقه در یکی از همین احادیث می‌گوید نصرانی شده بود، و کتبی را نوشته بود.
(31) ترجمه فارسی، ص 26 تا 27.
(32) نقش ائمه در احیاء دین، علامه سید مرتضی عسکری، ص 348 تا 349.
(33) نهج البلاغه، خطبه قاصعه، خطبه 192.
(34) امیر المؤمنین علی علیه السلام در آن موقع نه ساله، یا ده ساله یا دوازده ساله بوده است.
(35) بحار الانوار علامه مجلسی متوفی به سال (1110)، چاپ جدید ج 18 ص 205، و ج 17 ص 309.
(36) نویسنده این سطور در سال 1351 شمسی، برای نخستین بار این حدیث شریف جالب را در کتاب «شعاع وحی بر فراز کوه حرا»، و در سال 1361 در کتاب «تاریخ اسلام»، وارد بحث آغاز وحی و بعثت پیغمبر کردم.