یادنامه طبری صفحه 19

چرا طبری از آمل به بغداد بازگشت؟

ابن عساکر می‌گوید: وقتی که برای طبری گزارش کردند ابو بکر بن ابی داود سجستانی [که از سوی پدر به عنوان دروغگوی حرفه‌ای معرفی شده بود] در مقام تکذیب حدیث غدیر خم برآمده است، کتاب الفضائل را نگاشت و در آن به ذکر فضایل ابی بکر و عمر و عثمان و علی [علیه السلام] پرداخت و در مقام اثبات صحت حدیث غدیر به احتجاج و استدلال روی آورد و با ذکر فضایل امیر المؤمنین آن را به پایان برد. اما یاقوت می‌گوید: عباسیان از او درخواست کردند در فضایل خلفای عباسی مطالبی بنویسد. طبری نخست دیباچه نیکویی آورد و مقداری از آن را املاء کرد و قبل از مرگ خود همه آن را از کتاب الفضائل جدا ساخت.

ولی از ابی بکر بن کامل نقل کرده‌اند: انگیزه تألیف کتاب الفضائل این بود که طبری از بغداد به طبرستان بازگشته بود، دید تشیّع در آنجا رواج یافته و مردم در مقام سبّ و دشنام [خلفا و] صحابه فروگزار نمی‌کنند و مطاعن آنان در میان مردم طبرستان رو به انتشار نهاده است؛ لذا کتاب فضایل ابی بکر و عمر را نوشت تا آنجا که ترسید مردم طبرستان به او آسیب رسانند؛ به همین جهت از طبرستان بیرون رفت 22 [و به بغداد بازگشت].

بسیاری از جغرافی‌دانان اسلامی یادآور شده‌اند که همزمان با طبری، تشیع و ولای اهل بیت (علیهم السلام) به وضع بسیار جالب و چشمگیری بر محیط طبرستان حاکم بود و جریانی که شاگرد طبری یعنی عبد العزیز بن محمد طبری درباره استادش نقل می‌کند مؤید همین حقیقت است. شاگرد طبری می‌گفت:

تنی چند از یاران ما چنین گزارش کردند که نزد طبری مرد پیر و سالخورده‌ای را دیدند که طبری [با ورود او] از جای برخاست و گرامی‌اش داشت. آنگاه ابو جعفر [طبری] گفت: این مرد که به من پیوست از کسانی است که حقوق فراوانی بر من دارد، بدین شرح که من بر طبرستان درآمدم آن هم در زمانی که سبّ و دشنام به ابی بکر و عمر در آنجا رایج و معمول بود. از من خواستند تا فضایل آنها را تدریس و املاء کنم و من بدین کار پرداختم. برای سلطان و فرمانروای شهر