یادنامه طبری صفحه 20

[آمل] چنین کاری ناخوش‌آیند بود و لذا وقتی فهمید من فضایل آندو را املاء کرده‌ام پیغام فرستاد و دستور احضار مرا صادر کرد؛ امّا این مرد پیر و سالخورده به سرعت با پیام خویش مرا مطلع ساخت که در صدد دستگیری تو هستند. من شهر [آمل] را ترک گفتم [و از آنجا گریختم] و کسی متوجه این امر نشد؛ اما این مرد به دست آنها افتاد و به خاطر من او را هزار [تازیانه] زدند. 23

در اینجا باید یادآوری کرد که وضع کتاب الفضائل دچار ابهام است و انگیزه‌های نگارش آن چندان معلوم نیست و با وجود اینکه همگی جز ابی بکر بن کامل گفته‌اند عامل اصلی تدوین کتاب الفضائل تکذیب حدیث غدیر خم بوده است، پس چرا این کتاب را در ذکر فضایل ابی بکر و عمر و عثمان و علی [علیه السلام] ساخت؟ و اساسا کتاب احادیث غدیر خم چه رابطه‌ای با کتاب الفضائل دارد؟ آیا دو کتاب است یا یک کتاب؟ آیا دو نظریه و رأی است یا یک رأی؟

آیا طبری گرفتار تهافت در رأی بوده است؟!

چرا که یاقوت حموی می‌گوید: یکی از علمای بغداد در مقام تکذیب حدیث غدیر خم به گفتار دم زد و گفت علی بن ابی طالب هنگامی که رسول خدا (صلی اللّه علیه [و آله] و سلم) در غدیر خم بودند در یمن بسر می‌برد. این تکذیب به اطلاع ابو جعفر [طبری] رسید؛ لذا [کتابی نگاشت و یا املاء نمود] که در آن به سخن در فضایل علی بن ابی طالب [علیه السلام] آغاز کرد و طرق حدیث غدیر خم را در آن یادآور شد. ابن کثیر می‌گوید من کتابی از طبری دیدم که احادیث غدیر خم را در آن گرد آورده و در دو مجلد تنظیم شده بود. 24

سخن فرغانی نیز این گفتار اخیر یاقوت را تأیید می‌کند. وی می‌گوید:

«... وقتی خبر تکذیب حدیث غدیر خم از سوی ابن ابی داود [دروغ‌پرداز] به طبری رسید، دست‌اندرکار نگارش کتاب الفضائل شد و در تصحیح حدیث آن سخن گفت. فرغانی می‌گوید: مجلدی از طرق حدیث ابن جریر را دیدم، و در برابر آن و نیز کثرت این طرق دچار بهت و حیرت گشتم. 25

آیا کتاب الفضائل با توجه به مطالب یاد شده همان کتاب احادیث غدیر خم است یا طبری دو کتاب به نام الفضائل نگاشته و یا یکی از آنها از او