یادنامه طبری صفحه 22

شمار است، و ابو بکر بن رامیک می‌گفت: در هیچ مذهب و مکتبی از مذاهب فقهی کتابی بهتر و مرغوب‌تر از آن نوشته نشده است. این کتاب بر کتاب اختلاف علماء الأمصار به خاطر سه باب فقهی فزونی دارد و این سه باب عبارتند از: کتاب اللباس، کتاب امّهات الأولاد، و کتاب الشرب. و طبری این کتاب را به خاطر باریک‌اندیشی و کثرت اظهارنظرهای شخصی و ... استدلالات و تعلیلات فراوان و چشمگیر، اللطیف نامیده و این نامگذاری از آنجا ریشه نمی‌گیرد که کتاب یاد شده کم حجم و کوچک بوده است [بلکه این کتاب، حجیم و از نظر کمّیت به سان کیفیت آن جالب توجه است].»

ابو احمد عباس بن حسن عزیزی از طبری خواست که کتاب فشرده‌ای در احکام فقهی برای او بنگارد. طبری کتاب اللطیف را برای او تلخیص نمود و آن را الخفیف نامید. 30

پیروان مذهب جریری و مساعی آنها در نشر این مذهب و دفاع از آن‌

چنانکه که قبلا اشاره کردیم طبری همه مذاهب، به‌ویژه مذهب شافعی، را مورد مطالعه و بررسی قرارداد و سرانجام مذهب شافعی را برای خود برگزید. او ده سال در بغداد طبق مذهب شافعی فتوی می‌داد؛ سپس مسائل فقهی را به احصاء و استقصاء گرفت و گره مباحث و موضوعات پیچیده فقهی را از هم گشود و آنها را روشن و یکطرفه ساخت و به امعان نظر و دقت عمیق در آنها پرداخت.

نتیجه این کاوشها و استنباطها به انتخاب و یا تأسیس مذهبی در فقه سربرآورد که تنها خود طبری آنها را اظهار کرده و از آنها در کتابهای مبسوط و یا مختصر خود یاد نموده و سرانجام کتاب لطیف القول را به هم رسانده است که آن را بر هشتاد و سه باب تنظیم نمود و این کتاب را به عنوان خلاصه و عصاره نظریات شخصی خویش در فقه و احکام شرایع اسلام مقرر کرد و آنها را مستدل ساخت.

طبری در کتاب البسیط درباره علمای بلاد اسلامی و مراتب علمی آنها گفتگو کرده و ابواب فقهی را به‌طور مبسوط و گسترده گزارش نموده است. در