یادنامه طبری صفحه 223

نوزادشان باز در دام وسوسه ابلیس گرفتار آمدند و فرزند خود را به توصیه شیطان به نام «عبد الحارث» نام نهادند که «حارث» از اسماء ابلیس بود. و از این راه آدم و حوا ابلیس را در اطاعت از فرمان وی و نحوه نامگذاری انباز خدا قرار دادند. آنچه در این مورد بدیع می‌نمناید همنوایی طبری با این روایات است که گویا به دیده قبول بدانها می‌نگرد و به دفاع از آنها هم برمی‌خیزد. 110

امّا چنانچه مسئله را در دیگر تفسیرهای مهم و معروف بررسی کنیم، می‌بینیم آنها آیات را به گونه‌هایی دیگر تفسیر می‌کنند که غالبا مراد از «نَفْسٍ واحِدَةٍ» و «زوج» وی «آدم» و «حوا» نیست؛ و یا اینکه «آدم» و «حوا» به همراه ذریّه‌شان مورد نظر است، و مفسرین هم در ردّ تأویلهای مبتنی بر اخباری که بدان اشارت رفت سخنان گوناگونی ابراز داشته‌اند.

شیخ طوسی پس اشاره به تفسیرهای مختلف آیه، متذکر می‌شود: اخباری که در این خصوص ارائه گردیده شایسته توجه نیست، زیرا خبر و حدیث مبتنی بر دلایل عقلی است و چنانچه به دلیل عقلی ثابت شود که انبیاء معصوم‌اند خبر مخالف را باطل اعلام می‌کنیم. آن‌گاه وی از راه نقد سند آن اخبار، و نیز از راه تمسک به سیاق آیات، روایات ادّعا شده در این زمینه را مردود می‌شمارد. 111 و فخر رازی هم یادآور می‌شود که تأویل «نَفْسٍ واحِدَةٍ» به آدم و داستان ابلیس در این زمینه مطلبی فاسد و بی‌اساس است.

سپس وی دلایل متعددی را در ردّ تفسیر فوق می‌آورد و در پایان اضافه می‌کند: «فثبت أن هذا القول فاسد یجب علی العاقل المسلم ان لا یلتفت الیه» 112 و بیضاوی نیز پس از اشاره به روایات آمده در زمینه آیه فوق و ذکر قصّه ابلیس، بر آن است که چنین روایات و داستانی شایسته شأن پیامبران نیست. 113

علامه طباطبائی هم پس از اشاره به تأویلات مبتنی بر اخبار آمده در این زمینه، یادآور می‌شود که حاشا آدم برگزیده خدا به اطاعت غیر پروردگارش روی آورد، در حالی که خداوند سبحان تصریح فرموده است که وی را برگزیده و هدایت فرموده: «ثُمَّ اجْتَباهُ رَبُّهُ فَتابَ عَلَیْهِ وَ هَدی» 114. علّامه، روایات و قصه فوق را ساختگی و مخالف قرآن می‌داند که به هیچ‌وجه نتوان آن 115 را پذیرفت.

:* دیگرمورد در زمینه نقد کار طبری آن است که وی پس از بیان تأویلهای مختلف