یادنامه طبری صفحه 224

ترجیح رأی درست، گاهی به دفاع از وجه ضعیفی که ظاهرا پذیرفتنی نیست، برمی‌خیزد و بدین وسیله از عظمت و شکوه رأی درست و داوری خود می‌کاهد. از آن جمله او در ذیل آیه «وَ مِنَ اللَّیْلِ فَتَهَجَّدْ بِهِ نافِلَةً لَکَ عَسی أَنْ یَبْعَثَکَ رَبُّکَ مَقاماً مَحْمُوداً» 116 یادآور می‌شود که اهل تأویل در بیان مراد از «مقام محمود» اختلاف کرده‌اند: اکثر اهل علم آن را مقام شفاعت می‌دانند، و برخی نیز آن را نشاندن پیامبر بر تخت در کنار خدا تفسیر می‌کنند. از مجاهد در بیان مراد از «مقام محمود» چنین روایت شده: «یجلسه معه علی عرشه». 117

آن‌گاه طبری رأی نخست را با تمسک به اخبار صحیح از رسول خدا در این زمینه ترجیح می‌دهد. سپس وی به دنبال ذکر روایتهای متعدد در جهت ترجیح و تأویل رأی اوّل می‌افزاید: هر چند در تأویل «مقام محمود» صحیح همان بود که بدان اشارت رفت، ولی گفته مجاهدهم، از جهت نقل و عقل نادرست نمی‌نماید و صحّت آن تهدید نمی‌شود.

وی عدم تهدید جهت نقل را آن می‌داند که خبری مبنی بر محال بودن گفته مجاهد در دست نیست، و در جهت عقل وی به مسائل و مطالبی متوسل می‌شود که به اعتقاد نگارنده ضعف آن کمتر از جهت نقل نیست. 118

واحدی 119 (468 ه) تفسیر مجاهد و امثال وی چون ابن مسعود را زشت و ناپسند می‌داند که نصّ قرآن خط بطلان بر آن می‌کشد. 120 سخن مجاهد را در زمینه «تأویل مقام محمود» می‌توان به دلایل زیر مردود دانست:

اوّل اینکه «بعث» از نظر معنی ضد «اجلاس» است. «بعث اللّه المیّت من قبره» به معنی برپای‌داشتن آن است. بنابراین تفسیر «بعث» به «اجلاس» تفسیر ضد به ضد است که درست نیست.

دوم آنکه در آیه «مقام محمود» آمده نه «مقعد محمود» و مقام جای ایستادن است نه نشستن.

سوم آنکه چنانچه خداوند بدینگونه که گفته آید در کنار رسولش نشیند، محدود و متناهی خواهد بود؛ و هر که چنین باشد حادث است.

چهارم آنکه در این نشست چندان تشریف و بزرگداشتی برای رسول خدا (ص) وجود ندارد، زیرا گروهی ساده‌اندیش بر این باورند که هر روز خداوند به دیدار اهل